Báo chí vừa đảm bảo hoạt Ä‘á»™ng theo Ä‘úng tôn chỉ, mục Ä‘ích, chức năng, nhiệm vụ còn phải đảm bảo má»™t nguồn kinh phí nhất định để duy trì hoạt Ä‘á»™ng. Đây là bài toán khó Ä‘ang đặt lên vai những người làm báo, đặc biệt là các tổng biên tập, các lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí. Phóng viên VOV.VN Ä‘ã có cuá»™c trao đổi vá»›i Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn - Giám đốc Cổng Thông tin Ä‘iện tá»­ - Há»™i Nhà báo Việt Nam về ná»™i dung này.

PV: Luật thuế Ä‘ã giảm thuế thu nhập doanh nghiệp của báo in từ 25% xuống còn 10%, còn báo Ä‘iện tá»­ hiện nay vẫn là 25%. Theo ông, mức thuế này Ä‘ã phù hợp để các cÆ¡ quan báo chí tá»± chủ?

Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: TrÆ°á»›c hết, tôi không có khái niệm báo chí chính thống hay không chính thống. Ở Ä‘ây tôi muốn nói vai trò của các báo lá»›n, chủ chốt, tuyên truyền đường lối, pháp luật, chính sách... nên tạm gọi nhÆ° má»™t số người nói lâu nay.

Câu chuyện đặt ra ở Ä‘ây, tôi nghÄ© phải thay đổi nhận thức về mặt phát triển của báo chí, vai trò của báo chí. Kinh tế báo chí phải đặt ở bài toán nhìn nhận nó thá»±c hiện nhiệm vụ chính trị của đất nÆ°á»›c. Báo chí nằm trong khối Ä‘Æ¡n vị sá»± nghiệp công về thông tin (trÆ°á»›c Ä‘ây là thông tin văn hóa, sau này là thông tin truyền thông).

Hoạt Ä‘á»™ng của cÆ¡ quan báo chí chuyển từ bao cấp sang tá»± chủ. NhÆ°ng tá»± chủ phải có lá»™ trình, phải có bÆ°á»›c Ä‘i và tá»± chủ ở mức Ä‘á»™ nào, tá»± chủ toàn phần hay tá»± chủ má»™t phần… Tá»± chủ là má»™t cÆ¡ chế tạo Ä‘iều kiện cho báo chí hoạt Ä‘á»™ng chứ không phải tá»± chủ để rồi báo tá»± Ä‘i kiếm ăn, bởi báo chí ở Ä‘ây là báo chí cách mạng của Đảng và Nhà nÆ°á»›c.

Tôi nghÄ© báo chí tá»± chủ là Ä‘úng rồi nhÆ°ng phải xác định rõ Ä‘Æ¡n vị nào tá»± chủ toàn phần, Ä‘Æ¡n vị nào tá»± chủ được má»™t phần và Ä‘Æ¡n vị nào chÆ°a tá»± chủ được nhÆ°ng vẫn tạo cÆ¡ chế để người ta chủ Ä‘á»™ng thá»±c hiện nhiệm vụ chính trị.

Giải quyết bài toán này có hai vấn đề: Thứ nhất, có những cÆ¡ quan báo chí được cấp phép mà cÆ¡ quan chủ quản không há»— trợ được gì cả, thậm chí còn Ä‘i làm tiền về để ná»™p cho cÆ¡ quan chủ quản.

Thứ hai là có chuyện ngược đời, lẽ ra tôi là phóng viên, CTV viết báo phải hưởng tiền nhuận bút, nhÆ°ng có chuyện là người viết báo phải ná»™p tiền vào má»›i được đăng. Đây là những câu chuyện lạ đời. Báo chí cách mạng phải có sá»± định hÆ°á»›ng của Đảng, Nhà nÆ°á»›c và muốn báo chí định hÆ°á»›ng, dẫn dắt dÆ° luận, muốn cho đời sống tÆ° tưởng của Đảng, Nhà nÆ°á»›c thống trị, dẫn dắt thì phải há»— trợ và tạo Ä‘iều kiện cho báo chí.

Chính vì vậy, quan Ä‘iểm của tôi là anh tá»± chủ được bao nhiêu thì phải trên thá»±c tế Ä‘ánh giá năng lá»±c, nhiệm vụ chính trị của cÆ¡ quan báo chí ấy thì tá»± chủ được bao nhiêu, còn bao nhiêu nhà nÆ°á»›c phải lo. NhÆ°ng phải ra má»™t cái khung, ví dụ cÆ¡ quan báo chí nào có Ä‘iều kiện tá»± chủ do chức năng, nhiệm vụ, Ä‘iều kiện tá»± chủ tốt, quảng cáo nhiều hÆ¡n.. . thì há»— trợ 30%, phần há»— trợ Ä‘ó gọi là phần tôi định hÆ°á»›ng, lãnh đạo anh. Còn cÆ¡ quan báo chí nào không tá»± chủ được thì phải há»— trợ 50-70% để đảm bảo thá»±c hiện nhiệm vụ.

Hiện nay, nhận thức về tá»± chủ báo chí chÆ°a rõ. Bởi vì, anh tá»± chủ thì Nhà nÆ°á»›c muốn giao nhiệm vụ cho anh thì phải đặt hàng, thông qua cÆ¡ chế đặt hàng, nghiệm thu thanh quyết toán. Cần tạo ra má»™t cÆ¡ chế để cÆ¡ quan báo chí tá»± chủ bằng nguồn tiền của ngân sách Nhà nÆ°á»›c đặt hàng. Không phải nhÆ° bây giờ, báo chí cứ Ä‘i bám doanh nghiệp, chá»— này chá»— kia, vận Ä‘á»™ng tài trợ, quảng cáo, báo nào quan hệ nhiều, chạy được tài trợ nhiều, có mánh khóe thì làm ăn được, còn anh nào thật thà thì không làm ăn được.

Trong Ä‘iều kiện hiện nay, để TBT giải bài toán vừa làm Ä‘úng vai trò, chức năng của báo chí nhÆ°ng đồng thời nuôi được quân là việc rất khó.

PV: Vá»›i những phân tích nhÆ° ông vừa nêu thì việc áp dụng thuế vá»›i báo chí có còn cần thiết và phù hợp?

Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: Quy định về thuế vá»›i báo chí hiện nay không còn phù hợp. Nếu có chỉ nên Ä‘ánh thuế vá»›i báo chí chỉ ở mức 5%, vá»›i những cÆ¡ quan báo chí làm nhiệm vụ chính trị thì không Ä‘ánh thuế nữa. Còn nếu vẫn duy trì thì chỉ 5% vá»›i báo Ä‘iện tá»­ còn vá»›i báo in thì miá»…n hoàn toàn vì không còn phù hợp.

Nhà nÆ°á»›c chÆ°a có cÆ¡ chế rõ ràng để há»— trợ thì thôi không thu nữa để tạo Ä‘iều kiện cho báo chí hoạt Ä‘á»™ng. Khi Ä‘ã có há»— trợ rõ ràng, thấy báo chí ổn định, tá»± chủ được thì có thể lúc Ä‘ó Ä‘ánh thuế vá»›i mức mấy phần trăm là được.

Tá»± chủ báo chí - nên hiểu nhÆ° thế nào?

PV: Nếu tÆ° duy tá»± chủ là tá»± kiếm tiền, tá»± nuôi được thân thì những tờ báo làm nhiệm vụ tuyên truyền các chính sách, chủ trÆ°Æ¡ng của Đảng, Nhà nÆ°á»›c dường nhÆ° lại Ä‘ang yếu thế hÆ¡n các tờ báo thị trường khác, thÆ°a ông?

Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: Thá»±c tế đặt ra 2 vấn đề. Những tờ báo thá»±c hiện nhiệm vụ tuyên truyền, quản lý chặt chẽ, chất lượng Ä‘á»™i ngÅ© làm báo tốt hÆ¡n thì lại vấp phải câu chuyện là sản xuất ra những sản phẩm trên sóng phát thanh, truyền hình và các phÆ°Æ¡ng tiện khác… nhÆ°ng lượng bạn đọc rất ít. Vậy thì sản xuất ra làm gì? PhÆ°Æ¡ng pháp công tác tÆ° tưởng của chúng ta Ä‘ang sai lầm chá»— này. Chính vì những tờ báo không bị kiểm soát, nó không có tính chất chính trị cao, lượng view cao thì doanh nghiệp “nhảy” vào Ä‘ó.

Ở ta hiện nay Ä‘ang sai lầm, sản xuất ngốn má»™t lượng kinh phí lá»›n nhÆ°ng lại không ai đọc, hoặc đọc rất ít; có những chÆ°Æ¡ng trình truyền hình người ta nhìn thấy ông này, ông kia là khán giá giả chuyển kênh luôn. Vậy thì làm để làm gì?

Câu chuyện thứ hai là những tờ báo của há»™i, ngành thường bÆ°Æ¡n chải, quan hệ chá»— nọ chá»— kia, thậm chí dùng thủ Ä‘oạn để kéo lợi ích kinh tế về nhiều hÆ¡n… Cái này cÅ©ng làm thiệt hại cho báo chí chính thống.

Có má»™t câu chuyện nữa là mạng xã há»™i  nhÆ° facebook, google, youtube… sá»­ dụng nhiều hÆ¡n thông tin của báo không chính thống để làm quảng cáo trong khi báo chí chính thống được sá»­ dụng ở những kênh này rất ít.

Vấn đề là sức thuyết phục vá»›i bạn đọc, thường thì bao cấp không chịu áp lá»±c nhÆ° những báo khác, nên báo khác luôn muốn làm má»›i, thay đổi để giành lấy những thị phần quảng cáo, lượng view cao. Chính vì vậy, anh nói có hay mấy mà người ta không đọc thì cÅ©ng không giải quyết được gì. Vấn đề là thông tin ấy có đến vá»›i người đọc hay không. Chính vì câu chuyện này, hiện nay báo chí chính thống có những yếu thế, nhÆ° thông tin không nhanh bằng báo khác.

Những tờ báo chính thống có thể có quan hệ lâu vá»›i Ä‘Æ¡n vị nên người ta có sá»± tin cậy, có trách nhiệm. NhÆ°ng nguyên nhân chính là người ta thấy những báo này “vô hại”, vì thông tin trên những tờ báo này “lành” chứ không chọc ngoáy nhÆ° những báo khác. Còn các báo khác nếu không Ä‘áp ứng yêu cầu thì tìm mọi thủ Ä‘oạn để “chọc ngoáy”, thậm chí còn Ä‘ánh há»™i đồng, bắc cầu từ việc nọ sang việc kia, thậm chí là còn kết hợp vá»›i những cá»™ng tác viên không phải là nhà báo, những thành phần xã há»™i bất hảo để làm những việc thu tiền cho cÆ¡ quan báo chí. Vì thế mà báo chính thống họ không sợ mà sợ những báo lá cải…

Các ông Bá»™ trưởng, Thứ trưởng có thể gọi can thiệp vá»›i các tờ báo chính thống được nhÆ°ng các tờ báo kia cÆ¡ quan chủ quản là những há»™i rất “hiếm, lạ”, mà được Bá»™ TT&TT cấp phép, thậm chí có những trang TTĐT do Sở TT&TT cấp. Về mặt pháp lý, giấp phép báo chí, tạp chí, trang thông tin khác nhau… nhÆ°ng về mặt công nghệ, kỹ thuật thì giống nhau. Nếu đăng thông tin lên mạng thì ảnh hưởng nhÆ° nhau. Chính vì vậy cần phải lÆ°u tâm đến quản lý, kiểm soát báo chí.Những tờ báo chính thống có thể có quan hệ lâu vá»›i Ä‘Æ¡n vị nên người ta có sá»± tin cậy, có trách nhiệm. NhÆ°ng nguyên nhân chính là người ta thấy những báo này “vô hại”, vì thông tin trên những tờ báo này “lành” chứ không chọc ngoáy nhÆ° những báo khác. Còn các báo khác nếu không Ä‘áp ứng yêu cầu thì tìm mọi thủ Ä‘oạn để “chọc ngoáy”, thậm chí còn Ä‘ánh há»™i đồng, bắc cầu từ việc nọ sang việc kia, thậm chí là còn kết hợp vá»›i những cá»™ng tác viên không phải là nhà báo, những thành phần xã há»™i bất hảo để làm những việc thu tiền cho cÆ¡ quan báo chí. Vì thế mà báo chính thống họ không sợ mà sợ những báo lá cải…

Việc thá»±c hiện Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí Toàn quốc đến năm 2025 vừa được Thủ tÆ°á»›ng phê duyệt là Ä‘iều kiện, cÆ¡ há»™i Ä‘iều chỉnh chính sách thuế, để bảo đảm báo chí tá»± chủ tốt hÆ¡n nhÆ° tôi nói ở trên.

PV: Áp thuế thì đặt gánh nặng lên vai những ông chủ báo. Vậy theo ông, má»™t tờ báo có dá»… dàng làm tròn nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ kinh tế?

Đại tá, nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: Phải phân biệt, nếu báo chí chỉ Ä‘i làm rồi ná»™p thuế thì giống nhÆ° má»™t công ty truyền thông. NhÆ°ng nếu không có chức năng kinh tế mà chỉ làm nhiệm vụ chính trị thì nó lại trở về thời kỳ khác. Cả hai xu hÆ°á»›ng Ä‘ó đều không tốt. Xu hÆ°á»›ng tốt nhất là Nhà nÆ°á»›c phải há»— trợ để báo chí tá»± chủ được bằng cÆ¡ chế đặt hàng của Nhà nÆ°á»›c, doanh nghiêp.

PV: Những tờ báo chính thống thường có vùng cấm rá»™ng và nghiêm ngặt. Đây có phải lý do khiến báo chính thống khó thu hút bạn đọc, khó thu hút quảng cáo?

Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: Thá»±c tế Ä‘ang đặt ra những vấn đề khiến báo chí chính thống Ä‘ang yếu thế. Vì vậy, phải đảm bảo các tờ báo này phải tá»± chủ được bằng cách Nhà nÆ°á»›c phải bằng mọi biện pháp để há»— trợ bằng đặt hàng… để có nguồn thu tá»± nuôi nó. Đồng thời, các tờ báo này cÅ©ng phải luôn tá»± đổi má»›i, làm má»›i mình để theo kịp vá»›i thị hiếu chung của bạn đọc.

Má»—i tờ báo phải có bản lÄ©nh rõ ràng, phân biệt được cái nào là thông tin phản biện. Hiện nay, báo chí Ä‘ang có dấu hiệu lệch pha đối vá»›i mạng xã há»™i. Má»™t số báo chí có Æ°u thế hÆ¡n thì có cùng nhịp thở vá»›i MXH, còn báo chí chính thống Ä‘ang lệch pha vá»›i MXH, chÆ°a thở hÆ¡i thở của MXH, trừ những thông tin chống phá, phản cảm, bị cấm… thì lẽ ra báo chí phải cùng MXH làm sâu hÆ¡n những vấn đề nóng mà xã há»™i quan tâm.

Thế nhÆ°ng, các cÆ¡ quan báo chí ấy vẫn có tình trạng chung chung, nhìn ngó thái Ä‘á»™ ông này, ông kia mà không thẳng thắn phản biện thá»±c sá»± để theo kịp hÆ¡i thở của MXH. Đây chính là sá»± lãng phí trong việc đầu tÆ° sản xuất má»™t lượng lá»›n thông tin mà ít người đọc. Bởi vậy, anh sá»­ dụng ngân sách Ä‘ó để làm má»›i mình, bắt nhịp vá»›i MXH, phản biện, nêu sá»± thật. Ở Ä‘ây, tÆ° duy của Ä‘á»™i ngÅ© làm báo còn cứng nhắc. Qua các cuá»™c họp, tiếp xúc tôi thấy không ai nói lên câu chuyện này.

PV: Ông làm báo qua hai thời kỳ bao cấp và mở cá»­a thị trường. Ông có sá»± so sánh nhÆ° thế nào?

Đại tá, Nhà báo Nguyá»…n Hòa Văn: Má»—i thời có má»™t đặc Ä‘iểm. Thời làm báo truyền thống thì xã há»™i có má»™t niềm tin, sá»± yêu Đảng, yêu chế Ä‘á»™ cùng vá»›i yêu nÆ°á»›c. Niềm tin đối vá»›i thể chế rất vững vàng và người ta muốn phát huy tất cả giá trị truyền thống, muốn bảo vệ nó.

Còn thời kỳ bây giờ, xã há»™i Ä‘ang khủng hoảng về niềm tin. Đất nÆ°á»›c mình thì an ninh trật tá»± tốt, nhÆ°ng an ninh tÆ° tưởng, tâm trạng xã há»™i lại Ä‘ang khủng hoảng. TrÆ°á»›c Ä‘ây là hÆ°á»›ng tâm, còn bây giờ Ä‘ang phân tâm. Khủng hoảng này Ä‘ang có sức lay Ä‘á»™ng  không thể xem thường được. Đây là má»™t câu chuyện lá»›n, câu chuyện suy thoái, tham nhÅ©ng, tá»± diá»…n biến tá»± chuyển hóa, rồi những câu chuyện về hệ tÆ° tưởng Ä‘ang đấu tranh giằng xé quyết liệt.

Làm báo bây giờ lại khó khăn, thá»­ thách, khốc liệt hÆ¡n trÆ°á»›c rất nhiều vì chịu rất nhiều áp lá»±c. Áp lá»±c kinh tế để nuôi sống cán bá»™, nhân viên, áp lá»±c về mặt công nghệ; các thành phần trong xã há»™i không ổn định, niềm tin không nhÆ° trÆ°á»›c, bị phân hóa, trong bá»™ máy công quyền cán bá»™ suy thoái cÅ©ng Ä‘ông hÆ¡n trÆ°á»›c nên có những Ä‘iều ứng xá»­ vá»›i báo chí không được thuận lợi vì thế mà thá»­ thách, khó khăn hÆ¡n nhiều.

Thế nhÆ°ng, nó cÅ©ng có những cái thuận lợi hÆ¡n, Ä‘ó là sá»± phát triển về công nghệ, tÆ° duy trình Ä‘á»™ của các bạn trẻ làm báo, cập nhật vấn đề trong nÆ°á»›c – thế giá»›i thuận lợi hÆ¡n rất nhiều. NhÆ°ng cái cam go, thá»­ thách của người làm báo nếu anh  không có bản lÄ©nh, đạo đức nghề nghiệp thì dá»… sa ngã. Đấy là câu chuyện khó so sánh nhÆ°ng nhận thức của tôi, tôi thấy nhÆ° thế.

PV: Xin cảm Æ¡n ông./.

Vũ Hạnh/VOV.VN (thực hiện)