Nguyên Ä‘Æ¡n khởi kiện trong vụ tranh chấp bản quyền đầu tiên ở Việt Nam - tác giả 4 hình tượng nhân vật trong bá»™ truyện tranh “Thần đồng Đất Việt” là họa sÄ© Lê Phong Linh (sinh năm 1974); bị Ä‘Æ¡n là Công ty Công ty TNHH Truyền thông Giáo dục & Giải trí Phan Thị (Công ty Phan Thị), Giám đốc là bà Phan Thị Mỹ Hạnh (sinh năm 1965).

Tại phiên xá»­ phúc thẩm sáng 16/7, bà Phan Thị Mỹ Hạnh Ä‘ã bất ngờ xuất hiện sau 12 năm tranh chấp. Họa sÄ© Lê Linh cÅ©ng khá bất ngờ và cho biết: “Bà ấy đến tòa cÅ©ng làm tôi hÆ¡i bất ngờ vì từ khi xảy ra tranh chấp 12 năm, tôi chÆ°a hề được gặp”.

Nguyên Ä‘Æ¡n khởi kiện yêu cầu công nhận mình chính là “cha đẻ” sáng tạo ra bốn hình tượng nhân vật “Trạng Tí”, “Sá»­u Ẹo”, “Dần Béo”, “Cả Mẹo” là các nhân vật trung tâm của bá»™ truyện tranh “Thần đồng Đất Việt” và yêu cầu Công ty Phan Thị dừng việc tiếp tục sản xuất các biến thể (ví dụ nhÆ° “Thần đồng đất Việt Khoa học”, “Thần đồng đất Việt Toán học”, “Thần đồng đất Việt Mỹ thuật” v.v...) làm ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của tác phẩm.

Theo đại diện pháp luật của Công ty Phan Thị thì tác phẩm được sáng tác trong thời gian họa sÄ© Lê Linh Ä‘ang là nhân viên của Công ty Phan Thị và ông Linh vẽ dÆ°á»›i sá»± chỉ đạo của bà Hạnh, nên toàn bá»™ sở hữu bản quyền tác phẩm thuá»™c Công ty Phan Thị. Vì lý do này, Công ty Phan Thị kháng cáo toàn bá»™ bản án sÆ¡ thẩm.

Luật sÆ° TrÆ°Æ¡ng Thị Thu Hồng (Đoàn Luật sÆ° TP. Hồ Chí Minh) cho rằng giữa hai quan hệ tranh chấp này thì Ä‘Æ¡n yêu cầu của ông Lê Phong Linh là có cÆ¡ sở, căn cứ theo Khoản 4 Ä‘iều 19 Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT).

Theo Ä‘ó, luật sÆ° Hồng khẳng định: “Kháng cáo của bị Ä‘Æ¡n cho rằng TAND Quận 1 Ä‘ã “tùy tiện áp dụng Ä‘iều Æ°á»›c quốc tế” là sai vì Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam không có quy định nào khác vá»›i Công Æ°á»›c Berne, nên việc áp dụng Công Æ°á»›c Berne là hoàn toàn có cÆ¡ sở pháp lý”.

Luật sÆ° TrÆ°Æ¡ng Thị Thu Hồng cung cấp: “Chứng cứ chứng minh quyền tác giả là ông Lê Phong Linh Ä‘ã có đăng ký bản quyền tác giả từ tập 1 đến tập 78 tất cả các ấn bản đều có ghi: Họa sÄ© Lê Linh. Tập 37 còn có phần: Đôi nét về tác giả Lê Linh”. Luật sÆ° cÅ©ng lập luận: “Luật quy định rằng tác giả phải là người trá»±c tiếp thá»±c hiện tác phẩm. Những Ä‘iều nằm trong ý tưởng không thể hiện ra bằng hình thức vật chất thì không được bảo há»™. Giả sá»­ ông Lê Phong Linh có thá»±c hiện các nhân vật này theo sá»± mô tả của bà Phan Thị Mỹ Hạnh, thì ông Linh vẫn là tác giả của tác phẩm Ä‘ã được thể hiện dÆ°á»›i má»™t hình thức vật chất nhất định”.

Luật sÆ° Phạm VÅ© Khánh Toàn (Đoàn Luật sÆ° Hà Ná»™i) thì phân tích: “Luật SHTT quy định quyền nhân thân là không thể chuyển đổi. Nên giả sá»­ ông Linh có muốn chuyển nhượng quyền này cho bà Hạnh thì luật cÅ©ng không cho phép. Công ty Phan Thị Ä‘ã làm biến thể các nhân vật nên phải có sá»± đồng ý của họa sÄ© Lê Linh”.

Họa sÄ© Lê Linh phản đối hoàn toàn việc bà Hạnh cho rằng có mô tả về nhân vật. “Bà Hạnh chỉ gợi ý về việc sản xuất má»™t bá»™ truyện, và còn Ä‘Æ°a yêu cầu tên nhân vật là cu Bia nhÆ°ng tôi không đồng ý vá»›i tên này. Tôi muốn tạo ra má»™t bá»™ truyện thuần Việt hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi truyện tranh Nhật nên má»›i đặt tên cho các nhân vật là “Trạng Tý”, “Sá»­u Ẹo”, “Dần Béo”, “Cả Mẹo”. Thậm chí, lúc Ä‘ó hợp tác tốt đẹp nên tôi Ä‘ã đặt kế hoạch dài lâu cho bá»™ sách chứ không chỉ dừng lại ở các nhân vật Tí, Sá»­u, Dần, Mẹo nhÆ° Ä‘ã ấn bản”.Đây cÅ©ng là quan Ä‘iểm xuyên suốt của họa sÄ© trong suốt 12 năm qua.

Luật sÆ° Phạm VÅ© Khánh Toàn nói: “Từ tập 79 trở Ä‘i bất cứ trang nào có xuất hiện 4 hình tượng nhân vật này đều là xâm phạm đến bảo vệ sá»± toàn vẹn của nhân vật. Tất cả những hình ảnh Ä‘ó đều là “quái thai”.

Người sáng tạo hay là “công nhân” vẽ tranh?

Đại diện Công ty Phan Thị, ông Nam cho biết:“Bốn nhân vật định hình rõ trong đầu óc của bà Hạnh nhÆ°ng vì không phải là họa sÄ© nên bà Hạnh Ä‘ã thuê má»™t số họa sÄ© trong Ä‘ó có họa sÄ© Lê Linh để vật chất hóa các nhân vật Ä‘úng nhÆ° trong thế giá»›i tinh thần của bà Hạnh”. Tuy nhiên ông Nam cÅ©ng thừa nhận bà Hạnh không phải người trá»±c tiếp vẽ ra tác phẩm.

Trong phần hỏi Ä‘áp căng thẳng, ông Nam không trả lời được việc bà Hạnh Ä‘ã chỉ cho ông Linh vẽ bằng cách nào, nhÆ°ng ông nói: “Tất nhiên không phải vá»›i cách thức cầm tay ông Linh đặt vào bản vẽ”.

“NhÆ° vậy bà Hạnh chỉ cho tôi bằng cách sá»­ dụng lời nói, yêu cầu tôi bỏ các bản vẽ chÆ°a đạt, tá»›i khi nào đạt thì bà Hạnh là tác giả à? – Họa sÄ© Lê Linh chất vấn – Má»™t người không biết vẽ, không có tÆ° duy hình họa mà miêu tả cho người khác thá»±c hiện thì rất phản khoa học”.

Sau 12 năm xét xá»­, lần đầu tiên có mặt tại phiên tòa tranh chấp này, Giám đốc Công ty Phan Thị - bà Phan Thị Mỹ Hạnh cho biết: “Trong quá trình xuất bản, nếu Ä‘Æ¡n vị cấp phép xuất bản yêu cầu chỉnh sá»­a về hình vẽ thì tôi quyết định hết, không cần trao đổi lại vá»›i họa sÄ©”.

“Từ tập 79 trở Ä‘i, Công ty Phan Thị tiếp tục xuất bản không chỉnh sá»­a gì các hình tượng nhân vật này nhÆ°ng không đề tên ông Linh nữa vì họa sÄ© khác vẽ nên chúng tôi đề tên họa sÄ© khác” – Bà Hạnh cung cấp.

Bà Phan Thị Mỹ Hạnh thừa nhận chỉ là người có ý tưởng và đặt tên cho bá»™ truyện, còn người trá»±c tiếp thá»±c hiện hành vi vẽ là họa sÄ© Lê Linh.

Bà Hạnh cho biết không có hợp đồng nào ký riêng vá»›i ông Linh về các phần công việc nào khác hoặc thỏa thuận đứng tên chung là đồng tác giả mà chỉ có hợp đồng lao Ä‘á»™ng ghi “làm việc theo yêu cầu của công ty”.

NhÆ°ng cÅ©ng tại phiên tòa, bà Hạnh má»™t má»±c khẳng định: “Bá»™ truyện “Thần đồng Đất Việt” thuá»™c Công ty Phan Thị, do tôi đồng sáng tạo và việc ghi tên ông Linh chỉ là để giao lÆ°u vá»›i công chúng. Tôi là người Ä‘Æ°a ra ý tưởng. Tôi Ä‘ã cùng bàn bạc trao đổi (bằng lời nói và bằng đồ họa vi tính) vá»›i họa sÄ© Lê Linh từ tập 1 đến tập 7”.

Về quy trình, bà Hạnh thừa nhận họa sÄ© Lê Linh là người vẽ phác thảo tác phẩm bằng tay, Ä‘úng nhÆ° những bản phác thảo mà họa sÄ© Ä‘ã trình bày trÆ°á»›c tòa, rồi sau Ä‘ó má»›i chuyển lên làm đồ họa trên máy vi tính. TrÆ°á»›c tòa, Công ty Phan Thị xác nhận: “Từ tập 1 đến tập 79 công chúng ghi nhận truyện và tranh là họa sÄ© Lê Linh”.

Trả lời câu hỏi của Há»™i đồng xét xá»­, bà Hạnh xác nhận: “Từ tập 79 trở Ä‘i, Công ty Phan Thị Ä‘ã làm tác phẩm phái sinh, các nhân vật không khác Ä‘i so vá»›i bản gốc”. Äá»“ng thời bà Hạnh cÅ©ng khẳng định hoàn toàn không biết quyền sở hữu và quyền tác giả có đồng nhất (là má»™t quyền) hay không.

Phải tá»›i ngày 29/7 tá»›i, phần tranh luận giữa hai bên má»›i được tiếp tục.

TrÆ°á»›c Ä‘ó, tại phiên tòa xét xá»­ sÆ¡ thẩm, Tòa án nhân dân Quận 1 (TP. Hồ Chí Minh) Ä‘ã ra phán quyết công nhận họa sÄ© Lê Linh là tác giả duy nhất của bá»™ truyện “Thần đồng đất Việt” và 4 hình tượng nhân vật trong truyện là “Trạng Tý”, “Sá»­u Ẹo”, “Dần Béo”, “Cả Mẹo”. Tòa cÅ©ng buá»™c Công ty Phan Thị chấm dứt việc tiếp tục sáng tác những biến thể của nhân vật; xin lá»—i công khai họa sÄ© Lê Linh 3 kỳ liên tiếp trên các báo; chịu phí thuê luật sÆ° phía Lê Linh là 15 triệu đồng