Tác phẩm “Giải bài toán lãng phí đất Ä‘ai Khu công nghiệp (KCN) tại Đồng bằng sông Cá»­u long” của nhóm tác giả vừa Ä‘oạt giải A -  Giải báo chí vá»›i công tác đấu tranh phòng, chống tham nhÅ©ng, lãng phí” lần thứ hai năm 2018-2019 của nhóm tác giả có thể nói phần nào truyền cảm hứng cho những người làm báo tiếp tục "bút chiến" trong cuá»™c đấu tranh này. 

Khi “bờ xôi, ruá»™ng mật” của nông dân bị bỏ hoang, lãng phí

- ThÆ°a nhà báo, đề tài về việc lãng phí đất Ä‘ai Khu công nghiệp tại Đồng bằng sông Cá»­u long Ä‘ã được nhóm phóng viên phát hiện và tiếp cận nhÆ° thế nào?

Nhà báo Trần Trung Hiếu: Từ thá»±c trạng quy hoạch xây dá»±ng các KCN toàn vùng ĐBSCL hiện nay, Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Ä‘ã yêu cầu: “Hạn chế mở rá»™ng phát triển thêm các KCN khi chÆ°a đạt tá»· lệ lấp đầy cao tại các KCN hiện hữu. Rà soát, Ä‘ánh giá lại các KCN Ä‘ã thành lập nhÆ°ng chÆ°a được đầu tÆ° xây dá»±ng để có kế hoạch chuyển đổi mục Ä‘ích sá»­ dụng đảm bảo sá»­ dụng đất hiệu quả”.

Rõ ràng, để Ä‘áp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã há»™i, vấn đề quy hoạch và phát triển các KCN là cần thiết. Tuy nhiên, hàng chục năm qua, do phát triển nóng, “mạnh ai nấy làm” và thiếu những nguyên tắc cÆ¡ bản để kêu gọi đầu tÆ°,... mà công tác quy hoạch, phát triển KCN tại ĐBSCL Ä‘ã để lại những hệ lụy về kinh tế - xã há»™i và gây lãng phí lá»›n về đất Ä‘ai.

ĐBSCL Ä‘ang có hàng ngàn hec-ta đất quy hoạch Ä‘ô thị bị các chủ đầu tÆ° chiếm đất, xí phần rồi quy hoạch treo, để đất hoang hóa. Còn chủ đầu tÆ° tìm cách sang nhượng dá»± án kiếm lợi nhuận. Trong khi Ä‘ó, nông dân mất đất sản xuất, phải chuyển nghề và lâm cảnh khó khăn.

Lãnh đạo cÆ¡ quan Thường trú khu vá»±c ĐBSCL – Đài Tiếng nói Việt Nam Ä‘ã  sá»›m thấy được sá»± lãng phí tài nguyên đất trong KCN nên giao cho phóng viên thá»±c hiện má»™t phóng sá»± ảnh về đề tài này. Thế nhÆ°ng khi tiếp cận thá»±c hiện đề tài, chúng tôi thấy được ná»—i khổ của người dân phải sống trong những KCN quy hoạch treo nhiều năm nghiêm trọng hÆ¡n nhiều.

Má»™t nguyên nhân nữa Ä‘Æ°a đến việc chúng tôi đề xuất thá»±c hiện má»™t loạt bài về Ä‘ề tài này, là vi đất Ä‘ai là tài nguyên đặc biệt, nhÆ°ng Ä‘ang bị lãng phí rất lá»›n. Ngay tại Cần ThÆ¡ - thành phố trung tâm của ĐBSCL, nÆ¡i được xem có lợi thế hàng đầu phát triển KCN cÅ©ng còn Ä‘ó nhiều diện tích đất KCN bỏ hoang.  Chúng tôi cÅ©ng muốn Ä‘i tìm câu trả lời cho câu hỏi: thá»±c trạng KCN tại các tỉnh thành khác trong vùng hiện nay  nhÆ° thế nào?”

- Cụ thể ná»—i thống khổ của bà con nhân dân mà các anh muốn nói đến ở Ä‘ây là những gì, thÆ°a nhà báo?

Nhà báo Phan Văn Ánh: Khi nhóm phóng viên đặt chân đến những mảnh đất vốn là “bờ xôi, ruá»™ng mật” của nông dân nhÆ°ng rất nhiều diện tích bị bỏ hoang, chăn thả trâu bò và tìm gặp nông dân để nghe bà con trải lòng về ná»—i khổ của mình. Đó là chuyện: Đất thổ cÆ°, họ có “sổ đỏ” nhÆ°ng không thể tách thá»­a xây nhà cho con cái khi cÆ°á»›i vợ gả chồng; nhà xuống cấp, hÆ° hỏng nhÆ°ng không được sá»­a chữa; muốn vay vốn ngân hàng để làm ăn cÅ©ng không được chấp nhận...vì nằm trong quy hoạch KCN.

Đó là chuyện, những vườn cây ăn trái tÆ°Æ¡i tốt bây giờ lụi tàn, hoang phế ngay cạnh trung tâm TP sầm uất nhÆ°ng người dân chỉ biết đứng nhìn xót xa mà họ không dám đầu tÆ°, do không biết bị thu hồi khi nào. Có những KCN Ä‘ã quy hoạch “treo” tá»›i 10, 20 năm ... và chÆ°a biết sẽ còn “treo” đến khi nào và người dân vẫn phải chịu khổ nhÆ° vậy. Và bởi vậy, chúng tôi đến lắng nghe và làm nhiệm vụ của người làm báo – “cất tiếng lòng” cho người dân.

Góp tiếng nói, gỡ bỏ khó khăn cho người dân địa phÆ°Æ¡ng

- Chắc hẳn các anh cÅ©ng gặp phải những khó khăn nhất định khi Ä‘i tìm những lời giải cho bài toán khó này? 

Nhà báo Nguyá»…n Chu Trinh: Sau khi tìm được đề tài và ná»™i dung phản ánh, cái khó đối vá»›i nhóm phóng viên là làm thế nào tìm ra được những luận chứng, luận cứ xác Ä‘áng và thuyết phục cho loạt bài viết.

Khi thá»±c hiện những đề tài về phòng chống tham nhÅ©ng, lãng phí đều có những khó khăn nhất định và trong thá»±c hiện loạt bài này không ngoại lệ. Chúng tôi rất cần số liệu tổng quan về các KCN của vùng ĐBSCL, tổng diện tích bao nhiêu, diện tích lấp đầy bao nhiêu...để có cái nhìn toàn cảnh và Ä‘ã gặp nhiều cÆ¡ quan để được cung cấp. Tuy nhiên, bằng cách này hay cách khác đều bị từ chối.

Lãnh đạo cÆ¡ quan phải yêu cầu từng phóng viên phụ trách địa bàn, lấy số liệu diện tích KCN của từng tỉnh để tính toán ra số liệu của vùng. Sau Ä‘ó, còn phải có công văn gá»­i Bá»™ Kế hoạch - Đầu tÆ° để lấy số liệu tổng quan 1 lần nữa má»›i đầy đủ thông tin, loạt bài má»›i hoàn thiện. 

Thá»±c hiện loạt bài này, mục Ä‘ích chúng tôi hÆ°á»›ng đến Ä‘úng nhÆ° tên loạt bài được đặt: “Giải bài toán lãng phí đất Ä‘ai KCN tại ĐBSCL". Chúng tôi nêu ra tất cả những tồn tại mang tính chất Ä‘iển hình; gặp lãnh đạo các cấp chính quyền địa phÆ°Æ¡ng, những chuyên gia nghiên cứu về sá»± phát triển của ĐBSCL nói chung và phát triển KCN nói riêng để làm rõ nguyên nhân vì sao tồn tại thá»±c trạng “phung phí tài nguyên đất” kéo dài thời gian qua? Liệu có giải pháp nào để khắc phục hay không?

Qua Ä‘ó, chúng tôi nói lên tiếng nói để những nhà hoạch định chính sách và cấp có thẩm quyền có những Ä‘iều chỉnh phù hợp vá»›i quy hoạch mà Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ vừa ban hành. Làm sao, giải được bài toán lãng phí đất Ä‘ang tồn tại, làm sao gỡ được những khó khăn người dân Ä‘ang phải chịu.

- Tuy có cái khó nhÆ°ng loạt bài viết Ä‘ã đạt được mục Ä‘ích của mình, Ä‘em về những tín hiệu khá tích cá»±c cho quá trình tháo gỡ khó khăn cho người dân?

Nhà báo Phan Văn Ánh: Nhiệm vụ của nhóm phóng viên chúng tôi không chỉ phán ánh vấn đề mà còn góp được tiếng nói của mình để chính quyền và cÆ¡ quan chức năng cÅ©ng nhÆ° doanh nghiệp có được sá»± quan tâm và giải pháp giải quyết hiệu quả.

Điều Ä‘áng mừng sau khi loạt bài viết được đăng tải, tình trạng lãng phí đất Ä‘ai tại khu vá»±c ĐBSCL Ä‘ã có những bÆ°á»›c tháo gỡ ban đầu. Tại Cần ThÆ¡, trong má»™t kỳ họp HĐND của thành phố, các đại biểu Ä‘ã Ä‘Æ°a vấn đề ra để nghị bàn, tìm giải pháp. UBND TP Cần ThÆ¡ Ä‘ã ghi nhận và vào cuá»™c, kiên quyết thu hồi những dá»± án KCN Ä‘ã giao cho chủ đầu tÆ° mà không thá»±c hiện, hoặc chậm tiến Ä‘á»™ nhiều năm. 

Tìm ra những giải pháp hợp lý làm lời giải cho bài toán lãng phí cho vùng đất vườn, ruá»™ng, rẫy trù phú, an cÆ° lạc nghiệp Ä‘em lại cuá»™c sống ấm no cho người dân, Ä‘ó là mong muốn chính Ä‘áng của người dân địa phÆ°Æ¡ng cÅ©ng là “trái ngọt” ghi nhận cho công sức làm nghề của nhóm tác giả.

Trân trọng cảm Æ¡n các anh!

Theo Minh Khuê/Báo Nhà báo và Công luận