Các tác phẩm báo chí dữ liệu bắt đầu được sá»­ dụng nhiều từ khi tài liệu về cuá»™c chiến tại Afghanistan được tiết lá»™ trên trang Wikileaks vào tháng 7/2010.

Báo chí dữ liệu

TrÆ°á»›c Ä‘ây, báo chí dữ liệu xuất hiện sÆ¡ khai trong các bản tin đồ họa trên báo in, trong những bản tin thời tiết Ä‘Æ¡n giản cho đến những ná»™i dung phức tạp hÆ¡n, được trình bày công phu bằng các phần mềm xá»­ lý hình ảnh. Tuy nhiên, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, má»™t tin đồ họa khó có thể thay thế, thể hiện toàn bá»™ ná»™i dung thông tin khổng lồ trong nguồn dữ liệu lá»›n.

Báo chí dữ liệu là việc sá»­ dụng con số, dữ liệu để tạo ra má»™t tác phẩm báo chí má»™t cách bao quát, hấp dẫn nhất có thể. Cách trình bày các tác phẩm báo chí truyền thống có “quá nhiều chữ” khó có thể thu hút sá»± chú ý của công chúng hiện đại. Trong khoảng thời gian eo hẹp, Ä‘á»™c giả không muốn dành quá nhiều thời gian chỉ để tiếp nhận má»™t thông tin mà muốn tiếp nhận được càng nhiều thông tin càng tốt. Điều này khiến báo chí phải thay đổi cách trình bày bằng việc Ä‘Æ¡n giản những con chữ, con số bằng hình ảnh phong phú, những thông tin số liệu trá»±c quan.

Báo chí dữ liệu là sá»± kết hợp giữa khả năng phân tích của phóng viên và khả năng phân tích dữ liệu của má»™t nhà thống kê. Phóng viên phân tích dữ liệu thô bằng các công cụ há»— trợ, tìm ra những Ä‘iểm bất thường hoặc nổi bật, sau Ä‘ó biến dữ liệu thành tác phẩm báo chí. Trong các tác phẩm báo chí dữ liệu, chứng cứ, dẫn chứng, số liệu dùng để thuyết phục công chúng được trình bày trá»±c tiếp, hạn chế sá»± phân tích sâu của nhà báo.

Nói đến báo chí dữ liệu là nói đến hình ảnh hóa (visualisation) dữ liệu bằng các biểu đồ, infographic,... Hình ảnh hóa dữ liệu kết hợp vá»›i khả năng phân tích báo chí trong tác phẩm báo chí dữ liệu tạo ra sá»± cuốn hút so vá»›i các bài báo thông thường. Có thể nói, báo chí dữ liệu khác vá»›i báo chí truyền thống, khi coi trọng dữ liệu hÆ¡n tin tức.Trong thời đại kỹ thuật số, mọi thứ đều được mô tả bằng những con số.

Độc giả dá»… bị cuốn hút bởi những tin tức có biểu đồ thống kê

Sá»± cuốn hút đặc biệt

Điểm khác biệt của báo chí dữ liệu là năng lá»±c cung cấp thông tin trá»±c quan so vá»›i các loại hình báo chí truyền thống. Ngoài ra, báo chí dữ liệu cho thấy khả năng kể má»™t câu chuyện hấp dẫn vá»›i quy mô, phạm vi thông tin rá»™ng lá»›n nhờ sá»± há»— trợ từ các phÆ°Æ¡ng tiện kỹ thuật số mang lại cho báo chí hiện đại, thể hiện ở má»™t số ná»™i dung chính sau:

Thứ nhất, cách sắp xếp thông tin rất khoa học. Cách mạng công nghiệp 4.0 là thời đại của dữ liệu lá»›n, dữ liệu trở thành chìa khóa cho các sản phẩm báo chí, giúp báo chí dữ liệu ngày càng phát triển. Nhờ sá»± há»— trợ của trí thông minh nhân tạo, việc phân tích số liệu ngày càng trở nên nhanh chóng và tiện lợi, phóng viên có thể thu được kết quả so sánh chi tiết, qua Ä‘ó kể lại câu chuyện theo cách riêng.

TS Abdul Rohman, giảng viên Khoa Truyền thông, Đại học RMIT chia sẻ, trong báo chí dữ liệu, dữ liệu không còn là công cụ thống kê, phóng viên sẽ dùng dữ liệu để viết má»™t câu chuyện mang tính thời sá»±. Khi xá»­ lý những nguồn dữ liệu thô, phóng viên cần tìm ra các câu hỏi lá»›n, má»™t giả thiết, nghi vấn nào Ä‘ó từ những nguồn dữ liệu và tìm kiếm những nguồn dữ liệu minh chứng cho dá»± Ä‘oán, khi Ä‘ó báo chí dữ liệu sẽ tạo ra sá»± tò mò cho bạn đọc.

Dữ liệu về cuá»™c chiến tại Afghanistan được chuyển đến phóng viên tờ The Guardian dÆ°á»›i dạng Excel vá»›i hÆ¡n 92.201 hàng dữ liệu. Phóng viên rất khó có thể tóm tắt toàn bá»™ thông tin cuá»™c chiến để có thể truyền tải đến công chúng bằng cách diá»…n giải thông thường khi má»™t số dữ liệu không thể hiện rõ ná»™i dung. Nhóm phóng viên Ä‘iều tra của The Guardian phải xây dá»±ng má»™t cÆ¡ sở dữ liệu ná»™i bá»™ giúp phóng viên có thể tìm kiếm câu chuyện qua các cụm từ khóa hoặc sá»± kiện quan trọng.

Báo chí dữ liệu: Cách kể chuyện hiện đại

Nhóm phóng viên bắt đầu lọc dữ liệu và kể câu chuyện bằng biểu đồ và Infographic về toàn bá»™ cuá»™c chiến bằng má»™t số từ khóa. Ví nhÆ° sá»± gia tăng của các cuá»™c tấn công bằng bom hẹn giờ. Có khoảng 7.500 vụ nổ và phục kích trong khoảng thời gian từ năm 2004 đến 2009. Dữ liệu cho thấy, miền Nam Afghanistan, nÆ¡i quân Ä‘á»™i Anh và Canada Ä‘óng quân là khu vá»±c bị thiệt hại nặng nề nhất do các cuá»™c Ä‘ánh bom.

Thứ hai, minh bạch thông tin công cụ chống lại tin giả. Sá»± phát triển mạnh mẽ của mạng xã há»™i tạo tiền đề cho sá»± phát triển của tin giả. Trong cuá»™c chiến chống lại tin giả, báo chí có vai trò quan trọng trong định hÆ°á»›ng thông tin, bác bỏ tin giả. Trong ká»· nguyên 4.0, dữ liệu là chìa khoá giúp phân biệt những Ä‘iều xảy ra thá»±c tế hay được hÆ° cấu. Trong quá trình tiếp nhận thông tin, những thông tin có số liệu cụ thể, nguồn gốc rõ ràng luôn tạo niềm tin đối vá»›i bạn đọc, Ä‘iều này cho thấy báo chí dữ liệu có vị trí quan trọng trong cuá»™c chiến chống lại tin giả, khi thông tin được minh bạch bằng những số liệu cụ thể.

Cách mạng Công nghiệp 4.0 tạo Ä‘iều kiện cho công chúng tiếp cận nguồn dữ liệu thô bằng khả năng liên kết vá»›i nền tảng dữ liệu lá»›n, giúp công chúng có thể kiểm chứng các giả thiết mà phóng viên Ä‘Æ°a ra trong tác phẩm báo chí dữ liệu hoặc tá»± Ä‘Æ°a ra những phân tích, dá»± Ä‘oán của chính bản thân.

Thứ ba, trá»±c quan số liệu. Báo chí dữ liệu cung cấp cho Ä‘á»™c giả những cái nhìn tổng quan bằng cách biểu thị thông tin bằng đồ họa, biểu đồ. Các tác phẩm Infographic sống Ä‘á»™ng giúp công chúng chỉ cần “click” vào má»™t khu vá»±c trên hình ảnh, những thông tin về khu vá»±c Ä‘ó sẽ hiện ra. Đây là cách thức nén dữ liệu giúp bạn đọc tìm thấy những dữ liệu theo nhu cầu quan tâm, thay vì tất cả các dữ liệu được dàn trải trên mặt báo.

Bên cạnh Ä‘ó, cách trình bày tin đồ họa trở nên dá»… dàng hÆ¡n nhiều vá»›i những chÆ°Æ¡ng trình thiết kế trên Internet cùng các gói dịch vụ dành riêng cho các cÆ¡ quan báo chí. Ngoài ra, xu hÆ°á»›ng báo nhúng Ä‘ang ngày càng phát triển trên thế giá»›i, hiện nay, má»™t số cÆ¡ quan báo chí Ä‘ang kết hợp những tác phẩm báo chí siêu dữ liệu vào trong tác phẩm báo nhúng vá»›i những góc nhìn Ä‘a chiều tạo ra sá»± hấp dẫn cho công chúng./.

Theo: Nam DÆ°Æ¡ng/ Tạp chí Người làm báo