Tôi khá ấn tượng vá»›i việc má»›i Ä‘ây thành phố Bruges nÆ°á»›c Bỉ sau khi được công nhận là di sản thế giá»›i Ä‘ã nói “không” vá»›i du khách để không làm đảo lá»™n cuá»™c sống yên bình và khiến di sản có nguy cÆ¡ bị xuống cấp.

Đây không phải di sản đầu tiên Ä‘Æ°a ra quan Ä‘iểm ứng xá»­ nhÆ° thế. Nhiều di tích ở châu Âu Ä‘ã đề ra những nguyên tắc khá khắt khe nhằm hạn chế du khách.

Việc ứng xá»­ giữa bảo tồn và khai thác ở má»—i nÆ¡i Ä‘ang cho thấy có sá»± khác nhau. Câu chuyện Ä‘óng cá»­a di tích định kỳ hàng năm để bảo tồn Ä‘ã diá»…n ra ở nhiều nÆ¡i trên thế giá»›i. Có di tích thì chỉ mở cá»­a má»™t phần, phần còn lại có những mô phỏng hoặc trình chiếu để phục vụ người xem. Có di tích thì sá»­ dụng hàng rào, cắt cá»­ nhân viên giám sát chặt chẽ để khách không tác Ä‘á»™ng đến công trình trong di tích. Có nÆ¡i lại Ä‘Æ°a ra quy định du khách không Ä‘Æ°Æ¡c quay phim, chụp ảnh tá»± do, mà phải trả phí nhằm hạn chế việc du khách tác Ä‘á»™ng quá mức đến công trình.

Ở những di tích này vấn đề được các ban quản lý chú ý là bảo tồn nguyên trạng nhÆ° cam kết vá»›i cÆ¡ quan Ä‘ã công nhận nó. Trong khi Ä‘ó ở ta gần Ä‘ây nguồn thu tại nhiều di tích, danh thắng lại luôn được nhiều ban quản lý đặt ra khá nặng nề.

Thậm chí má»›i chỉ được công nhận là di tích cấp tỉnh có địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ã muốn biến Ä‘iều Ä‘ó thành cÆ¡ há»™i để kiếm tiền. Nào là tiền bán vé, tiền thu dịch vụ, tiền cung tiến... dẫn đến cảnh quan bị xâm hại, môi trường ô nhiá»…m.

Có nÆ¡i còn làm thêm má»™t số công trình má»›i, tổ chức dịch vụ không phù hợp ngay trong vùng lõi di tích để thu phí. Hậu quả là di tích bị xâm hại, nguồn thu khó có thể để bù đắp được cho việc khắc phục hậu quả.

Phát huy giá tri di sản là cần thiết nhÆ°ng không nên để ở tình trạng quá cởi mở.

Ngày di sản văn hóa Việt Nam (23/11) hàng năm cÆ¡ quan chức năng đều Ä‘Æ°a ra những khuyến nghị ứng xá»­ có trách nhiêm vá»›i di sản. NhÆ°ng dường nhÆ° Ä‘iều Ä‘ó chÆ°a đủ để hạn chế tình trạng tăng trưởng “nóng” tại má»™t số di tích, danh thắng.

Cần phải có những biện pháp kiểm soát mạnh mẽ hÆ¡n để sá»›m thay đổi nhận thức trong ứng xá»­ vá»›i di sản. Chỉ khi nào các ban quản lý có quan Ä‘iểm ứng xá»­ hài hòa giữa bảo tồn vá»›i khai thác, má»›i có thể phát huy giá trị di sản má»™t cách lâu bền.

An Nhiên