Báo chí có vai trò và vị trí to lá»›n trong các cuá»™c đấu tranh giành Ä‘á»™c lập dân tá»™c cÅ©ng nhÆ° xây dá»±ng đất nÆ°á»›c. Vừa là hoạt Ä‘á»™ng chính trị xã há»™i, vừa là hoạt Ä‘á»™ng sáng tạo - nghề báo là má»™t loại hình nghề nghiệp đặc biệt. Người làm báo vá»›i tÆ° cách là chủ thể sáng tạo cần có đạo đức, phẩm chất chính trị và kỹ năng nghề nghiệp. Thế nhÆ°ng, trong thời đại 4.0, dÆ°á»›i sức ép của sá»± phát triển ứng dụng công nghệ hiện đại, đạo đức báo chí, đạo đức người làm báo lại được nói đến nhiều. Vì sao vậy? Nguyên nhân từ Ä‘âu và giải pháp khắc phục nhÆ° thế nào? Đây là câu hỏi thường trá»±c được đặt ra đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí nói chung và các phóng viên, nhà báo nói riêng.

Trên thá»±c tế, những năm gần Ä‘ây, nền báo chí Việt Nam không ngừng phát triển về số lượng, quy mô cÅ©ng nhÆ° đổi má»›i, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền. Hoạt Ä‘á»™ng báo chí cho thấy nhiều Æ°u Ä‘iểm khi tạo được hiệu ứng tích cá»±c, thá»±c sá»± đồng hành vá»›i công cuá»™c đổi má»›i đất nÆ°á»›c, đổi má»›i hệ thống chính trị và thá»±c hiện tốt vai trò dẫn dắt định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i. Đội ngÅ© những người làm báo trong cả nÆ°á»›c Ä‘ã trưởng thành, vững vàng, tá»± tin làm chủ công nghệ, vận dụng kinh nghiệm trong thá»±c tiá»…n cuá»™c sống cÅ©ng nhÆ° nền tảng lý luận để tạo ra những tác phẩm báo chí xuất sắc, Ä‘óng góp quan trọng vào sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ đất nÆ°á»›c. Nhiều người làm báo thể hiện trách nhiệm, tinh thần dấn thân, bất chấp mọi khó khăn, nguy hiểm để có được những tác phẩm báo chí hay, có tính chiến đấu cao và tính nhân văn sâu sắc. Không ít tấm gÆ°Æ¡ng nhà báo - há»™i viên trong sáng về đạo đức, tinh thông về nghiệp vụ, lao Ä‘á»™ng cần cù, sẵn sàng hi sinh, cống hiến vì lợi ích của nhân dân và đất nÆ°á»›c.

Tuy nhiên, do tác Ä‘á»™ng từ mặt trái của nền kinh tế thị trường thời mở cá»­a, há»™i nhập nên xuất hiện những biểu hiện tiêu cá»±c trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, diá»…n ra dÆ°á»›i nhiều phÆ°Æ¡ng thức, thủ Ä‘oạn hết sức tinh vi nhÆ° lách luật đối phó trÆ°á»›c sá»± quản lý của các cÆ¡ quan chức năng nhằm mục Ä‘ích tống tiền, thổi phồng hoặc bóp méo sá»± thật vá»›i mục Ä‘ích không trong sáng. Biểu hiện thÆ°Æ¡ng mại hóa là muôn hình muôn vẻ nhÆ°ng dá»… nhận thấy là những bài báo giật gân, câu khách, chú trọng tá»›i việc miêu tả rùng rợn, ly kỳ, khêu gợi, dung tục, kích thích những thị hiếu thấp kém, tầm thường... Không ít cÆ¡ quan báo chí chÆ°a thá»±c hiện Ä‘úng tôn chỉ mục Ä‘ích; lãng quên việc cần phải tuyên truyền biểu dÆ°Æ¡ng những mô hình hay, Ä‘iển hình tiên tiến hoặc cổ vÅ© các nhân tố má»›i. Bên cạnh Ä‘ó, hiện tượng “sáng đăng, trÆ°a gặp, chiều gỡ” diá»…n ra vá»›i các báo Ä‘iện tá»­ Ä‘ã gây không ít bức xúc đối vá»›i bạn đọc và dÆ° luận xã há»™i, tiềm ẩn nhiều nguy cÆ¡ dẫn đến những hành vi tống tiền, trục lợi vì các Ä‘á»™ng cÆ¡ không trong sáng. Không ít người làm báo bị “vấp ngã”, thậm chí rÆ¡i vào vòng lao lý.

Các biểu hiện tiêu cá»±c này diá»…n ra do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan nhÆ°ng nguyên nhân chính xuất phát từ nền kinh tế thị trường Ä‘ã ảnh hưởng mạnh mẽ đến đạo đức người làm báo trong Ä‘iều kiện thu nhập của họ không tăng. Bên cạnh Ä‘ó, hành lang pháp lý cho hoạt Ä‘á»™ng báo chí còn nhiều kẽ hở khiến những vi phạm trong đạo đức nghề báo chÆ°a được kiểm soát chặt chẽ. Má»™t nguyên nhân nữa phải nhắc tá»›i Ä‘ó là sá»± thiếu bản lÄ©nh chính trị - văn hóa, thiếu tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của má»™t bá»™ phận người làm báo; thiếu kiến thức cÆ¡ bản về nghiệp vụ báo chí.

Luật Báo chí và 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam Ä‘ã được cuá»™c sống Ä‘ón nhận. Để góp phần khắc phục những tồn tại, hạn chế này, thá»±c hiện Điều 8 Luật Báo chí 2016; ChÆ°Æ¡ng trình hoạt Ä‘á»™ng toàn khóa của Ban chấp hành Há»™i Nhà báo Việt Nam khóa X, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã phối hợp vá»›i Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng và Bá»™ Thông tin - Truyền thông tổ chức triển khai đến tất cả các cấp Há»™i, các cÆ¡ quan báo chí từ Trung Æ°Æ¡ng đến địa phÆ°Æ¡ng học tập, quán triệt Luật Báo chí 2016 và góp ý kiến sá»­a đổi, bổ sung, xây dá»±ng Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam phù hợp vá»›i Luật Báo chí 2016 và thá»±c tiá»…n báo chí cÅ©ng nhÆ° đời sống xã há»™i hiện nay. Tính từ ngày phát Ä‘á»™ng (15/12/2016) đến nay, gần nhÆ° toàn bá»™ há»™i viên, nhà báo, phóng viên đều được học tập Luật Báo chí và 10 Điều quy định đạo đức người làm báo thông qua tổ chức Há»™i và cÆ¡ quan báo chí. Đặc biệt, chÆ°Æ¡ng trình giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho các nhà báo cÅ©ng được lồng ghép trong các há»™i nghị và tập huấn nghiệp vụ.

Có thể khẳng định, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã tổ chức rất tốt việc quán triệt, học tập Luật Báo chí và 10 Điều quy định đạo đức người làm báo tá»›i toàn thể nhà báo - há»™i viên và không ít Ä‘á»™c giả. Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam ở Trung Æ°Æ¡ng và các cấp Há»™i địa phÆ°Æ¡ng hoạt Ä‘á»™ng hiệu quả. TrÆ°á»›c những Ä‘òi hỏi cấp thiết của công tác bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của há»™i viên cÅ©ng nhÆ° để theo dõi ngăn chặn và xá»­ lý nghiêm những hành vi của há»™i viên vi phạm Điều lệ Há»™i và 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam má»™t cách triệt để, ngày 30/3/2017, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã ký ban hành Quyết định số 533/QĐ-HNBVN thành lập Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam. Có 255/285 tổ chức Há»™i có Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức người làm báo. Bên cạnh xá»­ lý vi phạm, Há»™i đồng còn có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi phóng viên tác nghiệp. Có thể nói, 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo chính là bá»™ khung để Há»™i đồng có căn cứ xá»­ lý những vi phạm.

Việc Há»™i Nhà báo Việt Nam ban hành và triển khai thá»±c hiện 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo và thành lập Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp từ Trung Æ°Æ¡ng tá»›i các địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ã đạt được má»™t số kết quả Ä‘áng ghi nhận. Số vụ phóng viên - nhà báo khi tác nghiệp vi phạm pháp luật cÅ©ng nhÆ° đạo đức nghề nghiệp Ä‘ã giảm Ä‘áng kể.

Thời gian gần Ä‘ây, dÆ° luận công chúng, bạn đọc hết sức bức xúc trÆ°á»›c hiện tượng các báo Ä‘iện tá»­ gỡ bài sau khi đăng vá»›i mức Ä‘á»™ khá phổ biến. Những tin, bài gỡ chủ yếu là loại hình Ä‘iều tra, có ná»™i dung phản ánh tiêu cá»±c, bức xúc của dÆ° luận xã há»™i. Để đấu tranh chống lại hiện tượng “sáng đăng - trÆ°a gặp - chiều gỡ” của báo Ä‘iện tá»­, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘Æ°a phần mềm theo dõi việc gỡ bài trên báo Ä‘iện tá»­ vào hoạt Ä‘á»™ng. Việc làm này Ä‘ã tác Ä‘á»™ng đến phóng viên viết bài có trách nhiệm hÆ¡n, tòa soạn biên tập, kiểm duyệt chặt chẽ hÆ¡n; góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa những hiện tượng tiêu cá»±c, trục lợi trong hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ báo chí.

Sau khi Há»™i Nhà báo Việt Nam ban hành 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, nhiều nhà báo Ä‘ã Ä‘ánh giá cao về những ná»™i dung Ä‘ã được Ä‘Æ°a ra trong Quy định vá»›i nhiều Ä‘iểm má»›i. Bên cạnh Ä‘ó, nhiều ý kiến đặc biệt quan tâm đến Điều 5 của Quy định: “Chuẩn má»±c và trách nhiệm khi tham gia mạng xã há»™i và các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông khác”. Đây là má»™t vấn đề Ä‘ang được sá»± quan tâm sâu sắc của toàn xã há»™i. Bởi lẽ, trong cuá»™c Cách mạng công nghiệp 4.0, thời kỳ của mạng xã há»™i và phổ biến là Facebook, ở diá»…n Ä‘àn tá»± do của hàng triệu con người này, các thông tin được cập nhật Ä‘a chiều giúp chúng ta có cái nhìn khách quan hÆ¡n, Ä‘a diện hÆ¡n. Tuy nhiên, chính mạng xã há»™i cÅ©ng có ảnh hưởng tiêu cá»±c không nhỏ đến đời sống báo chí, đặc biệt là những tờ báo gánh vác nhiệm vụ chính trị, định hÆ°á»›ng, dẫn dắt dÆ° luận xã há»™i. Do bị áp lá»±c về số lượng tin bài, thời gian và chạy Ä‘ua để tin của mình được xuất bản đầu tiên khiến nhiều phóng viên bỏ qua khâu quan trọng nhất là kiểm chứng Ä‘á»™ xác thá»±c của thông tin. Điều Ä‘ó Ä‘ã gây hệ lụy không nhỏ tá»›i sá»± ổn định của xã há»™i, làm suy giảm lòng tin của Ä‘á»™c giả đối vá»›i đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam. TrÆ°á»›c các hạn chế về đạo đức nghề nghiệp của má»™t số nhà báo khi tham gia mạng xã há»™i và từ yêu cầu trá»±c tiếp, cụ thể đối vá»›i đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã và Ä‘ang xây dá»±ng Quy tắc sá»­ dụng mạng xã há»™i của người làm báo Việt Nam bao gồm: 03 ChÆ°Æ¡ng, 07 Điều quy định má»™t số nguyên tắc, chuẩn má»±c những việc/Ä‘iều cần làm và những việc/Ä‘iều không được làm trong việc sá»­ dụng mạng xã há»™i của người làm báo Việt Nam, bảo đảm phù hợp vá»›i các quy định của pháp luật và đạo đức nghề nghiệp người làm báo. Đây sẽ là cÆ¡ sở quan trọng để Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp các cấp căn cứ để xá»­ lý những hành vi vi phạm đạo đức của người làm báo khi tham gia mạng xã há»™i, góp phần quan trọng trong công tác giữ gìn và bảo vệ đạo đức nghề nghiệp và uy tín của người làm báo Việt Nam trong thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0. Trong 3 năm qua, Ban Kiểm tra - Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã nhắc nhở 45 trường hợp và xá»­ lý trên 30 trường hợp sai phạm quy tắc.

Má»™t nền báo chí phát triển lành mạnh, trung thá»±c, có uy tín, luôn nhận được sá»± tin cậy của bạn đọc là mục tiêu hÆ°á»›ng tá»›i của những người làm báo chúng ta. Nếu lãnh đạo các cÆ¡ quan chủ quản luôn nêu cao trách nhiệm trong tổ chức, quản lý để bảo đảm cÆ¡ quan báo chí hoạt Ä‘á»™ng Ä‘úng tôn chỉ, mục Ä‘ích và chịu trách nhiệm trÆ°á»›c sai phạm, thì má»—i người làm báo cÅ©ng cần xác định rõ trách nhiệm của mình. Hiệu quả công việc và uy tín của má»—i người làm báo luôn luôn phụ thuá»™c vào sá»± kết hợp hài hòa giữa trình Ä‘á»™ nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp cùng vá»›i sá»± say mê nghề nghiệp. Vì thế, việc tu dưỡng, rèn luyện theo 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam là hết sức quan trọng. Đây là yếu tố cấu thành nên phẩm cách của mọi há»™i viên Há»™i Nhà báo Việt Nam, giúp mọi nhà báo - há»™i viên đủ bản lÄ©nh, tá»± tin vượt qua mọi thá»­ thách cám dá»— của đời sống xã há»™i, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bảo vệ uy tín danh dá»± của những người làm báo, hoàn thành xuất sắc trọng trách của người chiến sỹ trên mặt trận tÆ° tưởng văn hóa mà Đảng và nhân dân giao phó.

Theo Nhà báo Phan Hữu Minh - á»¦y viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban kiểm tra, Há»™i Nhà báo Việt Nam/Cổng Thông tin Ä‘iện tá»­ Há»™i Nhà báo Việt Nam