Còn nhá»› khi kết thúc năm học 2019 - 2020, nhiều người Ä‘ã nhói lòng khi thấy bức ảnh mô tả cảnh tại lá»›p học cấp tiểu học, giữa má»™t rừng học sinh giÆ¡ cao giấy khen cuối năm, duy nhất má»™t cậu bé bàn đầu ngồi buồn lặng lẽ, có lẽ vì không được sở hữu tấm giấy khen cho bằng bạn bằng bè. Từ những gì hiện ra trong bức ảnh có thể thấy má»™t vấn đề tồn tại nhiều năm nay, Ä‘ó là tình trạng “khen thưởng đại trà”, “bệnh thành tích” trong giáo dục và Ä‘iều này trái ngược vá»›i mô hình Kim tá»± tháp.

Kim tá»± tháp Ai Cập sở dÄ© có thể tồn tại vững chãi hàng nghìn năm vì được xây theo hình chóp, là hình thế chịu lá»±c khỏe nhất của vật chất. Soi chiếu mô hình Kim tá»± tháp vào xã há»™i sẽ thấy phần đế là bình dân, phần thân đến trung lÆ°u và phần chóp cao nhất là tầng lá»›p tinh hoa, số lượng từ nhiều đến ít dần. Đối vá»›i lá»›p học, thá»±c tế trong quá khứ cho thấy thông thường má»—i lá»›p có khoảng 50 - 60% học sinh học lá»±c trung bình, 35 - 40% mức khá và chỉ chừng 5 - 10% thuá»™c loại giỏi và xuất sắc (không kể các trường chuyên, lá»›p chọn).

Lật ngược Kim tá»± tháp, người ta sẽ thấy sá»± chông chênh, mất an toàn. Còn trong giáo dục, giờ Ä‘ây khi Ä‘i họp cuối năm, các bậc phụ huynh thường được thầy cô thông báo lá»›p con mình học có hÆ¡n 90% là học sinh khá, giỏi. Nghe thì thấy mừng, cứ tưởng thời nay “thần đồng” nhiều thật, nhÆ°ng ngẫm kỹ, Ä‘ây lại là má»™t vấn nạn nhức nhối bấy lâu trong ngành giáo dục.

Phát biểu tại lá»… khai giảng năm học má»›i 2022 - 2023, Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Phạm Minh Chính nói “tâm hồn các cháu nhÆ° mầm cây, ngày ngày ông bà, bố mẹ, thầy cô Ä‘ang vun tÆ°á»›i để cây được phát triển”. Tuy nhiên, khi “bệnh thành tích” tràn lan, “mầm cây” ấy có phát triển được bình thường! Thật - giả Ä‘an xen, hoà quyện vá»›i nhau sẽ làm mất Ä‘i giá trị thá»±c sá»± của nhà trường. Nhiều học sinh có năng lá»±c tốt sẽ không còn Ä‘á»™ng lá»±c để học tập, xem thường chuyện học và Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên cÅ©ng sẽ không biết xấu hổ, không biết sợ khi không thuá»™c bài, khi không nắm vững kiến thức. NhÆ°ng học sinh được bố mẹ chạy chọt nâng Ä‘iểm cứ nghÄ© mình giỏi rồi, thôi chẳng cần cố gắng.

Chất lượng nguồn nhân lá»±c tÆ°Æ¡ng lai cho đất nÆ°á»›c vì thế thật Ä‘áng lo. Quan trọng hÆ¡n, trường học là nÆ¡i Ä‘ào tạo con người, là nÆ¡i nuôi dưỡng cho con người những giá trị cốt lõi nhất để trưởng thành. Tuy nhiên, trường học còn giả dối thì bây giờ biết tin ai! Do vậy, nhất định phải triệt tiêu “bệnh thành tích” trong giáo dục, nhÆ°ng làm thế nào? Ở góc Ä‘á»™ cá nhân, tác giả cho rằng:

Thứ nhất, cần để “học sinh là trung tâm, thầy cô là Ä‘á»™ng lá»±c” nhÆ° mong muốn của người đứng đầu chính phủ Ä‘Æ°a ra tại lá»… khai giảng năm học má»›i 2022 – 2023. Muốn làm được Ä‘iều này thì giáo viên và học sinh cần xác định và làm Ä‘úng vai trò của mình. Giáo viên chỉ hÆ°á»›ng dẫn, cung cấp thông tin, gợi mở vấn đề, làm trọng tài, sắm vai cố vấn còn học sinh phải khai phá tri thức, nghiên cứu trả lời các thắc mắc do chính mình đặt ra, tá»± hành Ä‘á»™ng, tá»± kiểm tra và tá»± Ä‘iều chỉnh. Giáo viên tuyệt đối tránh biến mình thành “máy đọc”, học sinh tuyệt đối tránh trở thành “máy photocopy hoàn hảo”. Giáo viên ná»— lá»±c Ä‘ào tạo ra còn học sinh ná»— lá»±c trở thành “cây sậy biết suy nghÄ©” (lời nhà bác học Blaise Pascal).

Thứ hai, địa phÆ°Æ¡ng bỏ áp đặt chỉ tiêu thi Ä‘ua về số lượng trường xuất sắc trên địa bàn. Việc má»—i quận, huyện chỉ có 2 - 3 trường xuất sắc sẽ buá»™c toàn bá»™ số trường trên địa bàn phải “cạnh tranh”. Kết quả thi cá»­ của học sinh trở thành áp lá»±c đối vá»›i nhà trường và giáo viên. Má»™t khi Phòng Giáo dục và Đào tạo quận, huyện thống kê số học sinh chuyển cấp Ä‘á»— vào các trường công để Ä‘ánh giá “thành tích” của trường và để có “thành tích” so vá»›i quận, huyện khác, trường sẽ phải tìm cách làm đẹp con số thống kê. Vì thế má»›i xảy ra việc mượn danh hÆ°á»›ng nghiệp để ép học sinh năng lá»±c kém chuyển trường.

Thứ ba, những người làm giáo dục cần bỏ thói háo danh. Các thành viên Ban Giám hiệu nhà trường không nhất thiết phải “xấu hổ” về tá»· lệ học sinh giỏi, tá»· lệ lên lá»›p, tá»· lệ Ä‘á»— tốt nghiệp… khi họp hành, giao ban. Những con số Ä‘ó có thể không đẹp nhÆ°ng nếu phản ánh Ä‘úng tình hình thì hãy tá»± hào vì thầy cô giáo Ä‘ã hÆ°á»›ng học trò tá»›i giá trị thật. Thầy cô “vẽ Ä‘iểm” cho học trò, Ä‘ánh giá học trò bằng sá»± giả dối thì tÆ°Æ¡ng lai xã há»™i cÅ©ng sẽ có những con người chỉ chuá»™ng hình thức, Æ°a hÆ° danh, chỉ thích nghe những lời có cánh.

Thứ tÆ°, các bậc phụ huynh cần bỏ cách Ä‘ánh giá chất lượng dạy học của nhà trường chỉ thông qua Ä‘iểm số. “Nhà trường là nền tảng” (lời của Thủ tÆ°á»›ng Phạm Minh Chính tại lá»… khai giảng năm học 2022 – 2023), cho nên, nhà trường tốt không chỉ dạy ná»™i dung mà quan trọng hÆ¡n là dạy cách tÆ° duy, Ä‘ào tạo nên các học sinh có năng tá»± nhận thức về bản thân, giúp học sinh hình thành nhân cách về tình yêu thÆ°Æ¡ng, trung thá»±c, lòng nhân ái, sá»± ná»— lá»±c, sống có lý tưởng, học cách vÆ°Æ¡n lên từ khó khăn, gian khổ, tá»± lá»±c, tá»± cường… Vì vậy, thay vì việc nhìn vào Ä‘iểm số, các bậc phụ huynh hãy chú ý xem ngôi trường Ä‘ó là cái nôi Ä‘ào tạo ra những “nhân vật” nào và quan sát con em mình má»—i ngày đến trường có phải là má»™t ngày vui không, con em mình có tiến bá»™ không.

Chủ tịch nÆ°á»›c Nguyá»…n Xuân Phúc Ä‘ánh trống khai giảng năm học 2022-2023 của Trường THPT Chuyên Khoa học Tá»± nhiên. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Phát biểu tại lá»… khai giảng năm học má»›i 2022 - 2023, Chủ tịch nÆ°á»›c Nguyá»…n Xuân Phúc nhấn mạnh: “Giáo dục là nền tảng của sá»± phát triển bền vững, quyết định tÆ°Æ¡ng lai của dân tá»™c, của đất nÆ°á»›c”. Quả thật, giáo dục bồi dưỡng hiền tài mà hiền tài lại là nguyên khí của quốc gia. Nếu nguyên khí thịnh thì thế nÆ°á»›c mạnh, rồi lên cao, còn nguyên khí suy thì thế nÆ°á»›c yếu, rồi xuống thấp. Để có được hiền tài thá»±c sá»±, rõ ràng, triệt tiêu “bệnh thành tích” trong giáo dục không chỉ là cần thiết mà Ä‘ã trở thành vấn đề cấp bách.