Nhiều phóng sá»±, ghi chép của anh Ä‘ẫm đượm hÆ¡i thở cuá»™c sống, lá»™t tả những góc khuất xã há»™i in trên Báo Đại Ä‘oàn kết, Báo Thanh Hóa, Báo Văn hóa và Đời sống Ä‘ã để lại dấu ấn. Nguyá»…n Chung Ä‘ã trải lòng mình vá»›i Người Làm báo xung quanh đời sống báo chí hiện nay, những ká»· niệm trên đường tác nghiệp.

Phóng viên: Nghề báo Ä‘ã chọn anh hay anh chọn nghề?

Nhà báo Nguyá»…n Chung: Gắn bó vá»›i nghề báo thoắt Ä‘ã mười mấy năm. Nghề cho tôi được đến nhiều nÆ¡i, tiếp xúc nhiều thân phận, mà nếu nhìn từ lăng kính khác, có lẽ Ä‘ã cho má»™t hình ảnh khác. Tôi thấy mình may mắn, tôi chọn nghề, nhÆ°ng trong chừng má»±c nào Ä‘ó, có thể nói là nghề Ä‘ã “chiếu cố” đến tôi, và nên xem Ä‘ó nhÆ° má»™t cÆ¡ duyên. Vá»›i tôi, Ä‘ích đến càng xa, càng gian nan thì càng giá trị, sẽ là thÆ°á»›c Ä‘o ý chí con người. Tôi không học nghề báo, má»™t cá»­ nhân văn học có thể giúp tôi trở thành người đứng trên bục giảng hay hoạt Ä‘á»™ng trong lÄ©nh vá»±c văn hóa, và thá»±c tế gia Ä‘ình cÅ©ng Ä‘ã sắp đặt Ä‘iều Ä‘ó. Nghề nào cÅ©ng cao quý, nhÆ°ng từ khi còn ngồi ghếgiảng đường đại học tôi Ä‘ã mê nghề báo bởi đối tượng mà nó hÆ°á»›ng tá»›i, bởi nhân sinh quan của nghề, dù dá»± liệu Ä‘ược sẽ rất gian nan, hiểm nguy. Làm báo hiện đại càng cần phải được Ä‘ào tạo bài bản, trong khi nghề mình học má»›i chỉ na ná. 

Những năm giữa thập ká»· trÆ°á»›c, khi mà ngành Ä‘ào tạo báo chí bắt đầu phát triển mạnh, sinh viên báo chí ra trường nhiều, áp lá»±c xin việc vào cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng lá»›n hÆ¡n. Khi ấy tôi phải chọn giải pháp tình thế lấy những việc làm ngắn hạn để nuôi hy vọng - má»™t Æ°á»›c mÆ¡ xa cho nghề. Những bá»™ hồ sÆ¡ xin việc luôn Ä‘i theo vòng lăn của bánh xe, biết cÆ¡ quan báo chí nào tuyển phóng viên tôi cÅ©ng ná»™p, nhiều khi chủ Ä‘á»™ng gõ cá»­a, nhÆ°ng sá»± chờ đợi cứ ngày má»™t nhiềuhÆ¡n. Các tòa soạn có nhiều lý do để nói không vá»›i tôi - những lý do mà đến tận giờ tôi vẫn Ä‘ang Ä‘i tìm câu giải Ä‘áp. Tôi cÅ©ng từng Ä‘i làm những việc khá nặng nhọc trong mỏ quặng “thổ phỉ”, rồi kinh doanh để nuôi thân trÆ°á»›c mắt. Công việc khiến tôi được tiếp xúc nhiều đối tượng, nghe nhiều thông tin, những bất công xã há»™i, nên càng thôi thúc tôi phải làm Ä‘iều gì Ä‘ó để góp phần nhân lên cái tốt, đấu tranh vá»›i cái ác, cái xấu. Rồi cÅ©ng đến lúc nghề nở nụ cười, tôi được nhận vào thá»­ việc ở Văn phòng đại diện Báo Đại Ä‘oàn kết khu vá»±c Bắc Trung Bá»™. Tôi bắt đầu hành trình chinh phục con chữ từ Ä‘ây, vá»›i những gian nan buổi đầu. Lúc ấy quan hệ chÆ°a nhiều, vá»›i các nhà báo Ä‘àn anh trên địa bàn càng ít, nên sá»± chỉ bảo, dìu dắt gần nhÆ° không có, chỉ còn cách tá»± trau dồi. Tôi vào kho tìm những chồng báo cÅ©, Ä‘êm nào cÅ©ng Ä‘ọc đểhọc cách viết, nhiều khi đến sáng. Rồi Ä‘i, những chuyến Ä‘i gian nan Ä‘ược trải nghiệm cuá»™c sống, vàgặt hái sau những trầy xÆ°á»›c thân thể, những giọt mồ hôi mặn chát Ä‘ổ xuống đường Ä‘i.

Phóng viên: Không ít đồng nghiệp Ä‘ánh giá cao khả năng Ä‘i và viết của anh,  vậy những ká»· niệm nàokhiến anh nhá»› mãi trên những hành trình của mình?

Nhà báo Nguyá»…n Chung: Văn phòng Báo Đại Ä‘oàn kết khu vá»±c Bắc Trung Bá»™ đặt tại Thanh Hóa nhÆ°ng phụ trách cả Ninh Bình, Nghệ An, Hà TÄ©nh, rá»™ng lá»›n, địa hình phức tạp, nhÆ°ng Ä‘ó lại chính là cÆ¡ há»™i cho tôi. Những ngày đầu Ä‘i làm, lÆ°Æ¡ng không có, nhuận bút khiêm tốn, nhÆ°ng vẫn phải sống và viết. Rất may trong khó khăn tôi Ä‘ã không sa ngã trÆ°á»›c cám dá»—, không bị “tha hóa”. Tôi sống và viết báo Ä‘úng nghÄ©a. Những bài viết về mặt trận các cấp, các phong trào, cuá»™c vận Ä‘á»™ng ở khu dân cÆ° in trên Báo Đại Ä‘oàn kết lúc Ä‘ó Ä‘úng vá»›i suy nghÄ© của dân, của mặt trận và cấp ủy địa phÆ°Æ¡ng, nên được cÆ¡ sở quý mến, mời ăn á»Ÿ cùng. Những bữa cÆ¡m Ä‘ạm bạc nhÆ°ng đến giờ vẫn không thể quên. Là Ä‘á»™ng lá»±c thôi thúc tôi tiếp tục Ä‘i, định hÆ°á»›ng tâm thế ngòi bút của mình.

Nói về những chuyến Ä‘i thì nhiều, càng khó, càng hiểm nguy càng nhá»›. Nhá»› những lần xuyên rừng, những chuyến Ä‘i tưởng không thể trở về được. Chuyến Ä‘i lên vùng đặc biệt khó khăn Son - Bá - Mười (Bá ThÆ°á»›c) nằm trong số ấy, chúng tôi chân bò, lÆ°ng thồ hành lý, ngủ trên đường Ä‘i. Có những chuyến Ä‘i có thể nói là “bão táp”. Đó là những lần Ä‘i Ä‘iều tra phá rừng quanh khu vá»±c thủy Ä‘iện Bản Vẽ (huyện TÆ°Æ¡ng DÆ°Æ¡ng) hay tại khu vá»±c cá»­a khẩuNậm Cắn (huyện Kỳ SÆ¡n, Nghệ An). Chiếc xe máy bò từng Ä‘oạn ngắn rồi lại nghỉ Ä‘ể đủ sức Ä‘i tiếp. Thậm chí cả Ä‘oạn dài bị Ä‘ối tượng xấu uy hiếp. Có những con dốc sâu thẳm thẳm tá»›i hÆ¡n 30 km không cần nổ máy, cứ thế để xe trôi, không gan chỉ còn nÆ°á»›c bỏ cuá»™c. NhÆ°ng khi chiến thắng, thành quả là những phóng sá»± chân thá»±c về đời sống lâm sinh tứa “máu” đại ngàn. 

Rồi những chuyến Ä‘i biển, nhá»› nhất là khi ngồi trải lòng cùng diêm dân trên cánh đồng muối dÆ°á»›i cái nắng chói chang. Nhìn vào những khuôn mặt Ä‘en sạm, da thâm nâu, những vuông áo bạc màu muối trắng, Ä‘ôi bàn tay thô ráp vá»›i những vết nứt nẻ, chai sạn nhọc nhằn, phải nói là quá tâm trạng, xót xa. Đó là mạch nguồn cảm hứng để tôi thá»±c hiện những ghi chép về nÆ°á»›c mắt của muối, nhất là khi muối mất giá. Viết về Ä‘ề tài lâm nghiệp công phu nhÆ°ng chÆ°a hẳnÄ‘ã lay thức bằng viết về biển, về những thận phậnbám biển mÆ°u sinh...

Còn những chuyến Ä‘i vào vùng lÅ© cÅ©ng không phải ít. Phải nói rằng phần Ä‘a người làm báo, trong Ä‘ó có tôi trưởng thành từ tác nghiệp trong dòng nÆ°á»›c lÅ©. LÅ© dữ tang thÆ°Æ¡ng chính là môi trường để tôi luyện ý chí của nhà báo. Cả áp lá»±c khi tác nghiệp nữa. Phải nhanh Ä‘ể không Ä‘i sau báo khác, nhÆ°ng cần chính xác, và cảm Ä‘á»™ng. Thậm chí má»™t ngày phóng viên vừa phải Ä‘Æ°a tin, vừa phải tổng hợp thiệt hại, tòa soạn lại yêu cầu thá»±c hiện thêm cái ghi chép. Áp lá»±c ghê gá»›m nhÆ°ng không có lá»±a chọn khác. Lần tác nghiệp trong lÅ© đầu tiên của tôi là tại Thạch Thành vào năm 2007 khi vỡ Ä‘ê sông Bưởi, còn lần tác nghiệp trong vùng lÅ© gần nhất lại cÅ©ng chính tại Thạch Thành hồi tháng 10/2017. Giữa hai lần áº¥y tôi không nhá»› mình Ä‘ã khoác ba lô lên vai để vào vùng lÅ© bao nhiêu lần nữa. Phần vì trách nhiệm nghề nghiệp, phần lá»›n hÆ¡n vì tôi muốn góp sức san sẻ. á»ž vùng lÅ©, tôi Ä‘ã chứng kiến những khuôn mặt hốt hoảng âu lo đến tận cùng. Những dáng Ä‘i xiêu vẹo trong Ä‘ói, rét, trên tay là những gì họ có thể Ä‘em theo, chỉ là con gà, chú chó nhỏ, thậm chí cái nồi không vung vá»›i hy vọng còn gì Ä‘ó để dùng khi giặc thủy Ä‘i qua. Phải nói Ä‘ó là những thời khắc không thể nào quên. Người làm báo phải chuyển tải được thông tin Ä‘ó, hình ảnh Ä‘ó má»™t cách chân thá»±c Ä‘ến cá»™ng đồng Ä‘ể nhân lên sá»± sẻ chia. Nếu không có ý chí người làm báo sẽ sá»›m từ bỏ hành trình. Nếu không có sá»± xót xa từ Ä‘áy lòng sẽ khó lá»™t tả hết được ná»—i Ä‘au... Và cÅ©ng phải khẳng định, viết về thiên tai, chỉ những con số khô khan trong những dòng tin, những bài phản ánh thông thường thì chÆ°a hết được. Phải cần đến những phóng sá»±, những ghi chép kỳ công má»›i lá»™t tả hết tận cùng ná»—i Ä‘au, sá»± mất mát. Tôi chọn thể loại phóng sá»±, ghi chép má»™t phần bởi thế. Những chuyến Ä‘i, nhiều khi biết là nhuận bút không thể trang trải nổi, nhÆ°ng cứ tính toán thì khó lắm. Độc giả bây giờ tinh tường, họ không chấp nhận những nhà báo phòng lạnh, cÅ©ng dá»… phát hiện ranhững tác phẩm đạo chích.

Phóng viên: Nhân nói về đạo đức nghề nghiệp người làm báo, anh nhìn nhận thế nào về đời sống báo chí hiện nay?

Nhà báo Nguyá»…n Chung: Cách Ä‘ây mÆ°Æ¡i lăm năm, khi cÆ¡ quan báo chí còn ít, người làm báo chÆ°a nhiều nhÆ° bây giờ, thông tin báo chí nêu có sức nặng lắm, người dân đặt niềm tin tuyệt đối vào nhà báo. NhÆ°ng tiếc rằng bây giờ Ä‘iều Ä‘ó không còn vẹn nguyên giá trị. CÆ¡ quan báo chí nhiều, người làm báo cÅ©ng nhiều hÆ¡n, có những thông tin vá»™i vàng, chủ quan làm bạn đọc mất phÆ°Æ¡ng hÆ°á»›ng. Rất nhiều tòa soạn phải tá»± chủ dẫn đến phải Ä‘ẩy mạnh kinh tế báo chí từ Ä‘ó tạo áp lá»±c lên phóng viên, nhất là người làm báo thường trú. Có những cÆ¡ quan báo chí má»™t số thời Ä‘iểm chạy theo tiếng gọi kinh tế, vô tình tiếp tay cho việc làm sai của cÆ¡ sở. CÆ¡ sở phân cá»±c, báo chí cÅ©ng phân cá»±c theo trong việc phản ánh, tuyên truyềnlàm nhiá»…u loạn thông tin. Bây giờ nhiều người, nhất là cá»™ng tác viên của má»™t số cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã không từ thủ Ä‘oạn để đạt được mục Ä‘ích. Họ tác nghiệp số Ä‘ông nhằm gây áp lá»±c cho cÆ¡ sở. Có người còn ngụy tạo thông tin, hình ảnh để yêu cầu cÆ¡ sở Ä‘áp ứng về kinh tế. Cán bá»™ cÆ¡ sở thường sợ nhà báo, lại không nắm rõ quy định của pháp luật về báo chí nên thường nhượng bá»™. Họ Ä‘Æ°a tiền nhÆ°ng trong lòng thì ấm ức, bất phục. Niềm tin vào báo chí vì thế ít nhiều phai nhạt, người làm báo chân chính thiệt thòi.

Khi mà Bá»™ Thông tin và Truyền thông chủ trÆ°Æ¡ng chấn chỉnh lại hoạt Ä‘á»™ng báo chí, “Ä‘óng cá»­a” cÆ¡ quan báo chí vi phạm Ä‘ã nhen lên niềm tin về sá»± trong sạch của môi trường truyền thông, nhÆ°ng dường nhÆ° “phác đồ” này chÆ°a đủ mạnh để răn Ä‘e. Chúng ta Ä‘ã có Luật báo chí 2016 hoàn thiện hÆ¡n, có Quy định về đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam phù hợp vá»›i pháp luật hiện hành, thiết nghÄ© cÆ¡ quan báo chí, người làm báo cần nhìn vào để Ä‘iêu chỉnh hành vi. Nghề báo vốn cao quý, hãy để giá trị Ä‘ó trở vềmá»™t cách đầy đủ. Tôi không có ý ôm đồm các nhà báo, cÆ¡ quan báo chí, nhÆ°ng vá»›i những gì Ä‘ã xảy rathời gian qua, khi có nhiều tờ báo bị Ä‘ình bản, nhiều nhà báo, há»™i viên nhà báo bị thu thẻ, không thể nói là không xót xa.

Phóng viên: Vậy theo anh cần làm gì để nghề thêm vinh quang và cao quý?

Nhà báo Nguyá»…n Chung: Chắc không chỉ mình tôi, mà vá»›i tất cả nhà báo chân chính, thẳng ngay, lá»›n hÆ¡n là từ nhân dân Ä‘ều mong muốn má»™t trật tá»± thá»±c sá»± trong tác nghiệp báo chí. Càng yêu quý, trân trọng nghề càng cần phải tu dưỡng, rèn luyện. Người làm báo phải vượt lên chính mình má»›i mong đấu tranh được vá»›i bất công trong xã há»™i. 

Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Bá»™ Thông tin và Truyền thông, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã có quy chế phối hợp trong việc quản lý báo chí. Ở má»—i tỉnh, thành phố cÅ©ng thế. Bên cạnh công cụ Ä‘ể thá»±c hiện chức năng quản lý Nhà nÆ°á»›c, chúng ta Ä‘ã xây dá»±ng và ban hành 10 Ä‘iều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, thành lập Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam các cấp. Mong muốn đặt ra là phải tuyên truyền tốt, giáo dục sâu, thá»±c hiện nghiêm. Đặc biệt, cần tăng cường quản lý của cÆ¡ quan báo chí. CÆ¡ quan báo chí làm chặt, phóng viên có muốn cÅ©ng khó “xé rào”, môi trường báo chí sẽ “sạch” hÆ¡n.

Phóng viên: Cảm Æ¡n Nguyá»…n Chung vì cuá»™c trò truyện.

Lam Vũ (thực hiện)