Nghề báo là nghề năng nhặt chặt bị

+ Chị là má»™t trong số ít phóng viên viết về Ä‘iện ảnh khai thác được những đề tài khá riêng biệt. Chị có thể chia sẻ bí quyết riêng của mình?

- Khi còn làm ở tờ Thể thao & Văn hóa (TTXVN), tôi được giao theo dõi mảng Ä‘iện ảnh. Điện ảnh thá»±c sá»± là má»™t ngành rất khó vì nó là loại hình nghệ thuật tổng hợp của rất nhiều loại hình nghệ thuật khác. Vá»›i những Ä‘òi hỏi khắt khe của tờ báo, tôi cảm thấy buá»™c phải nâng cao trình Ä‘á»™. Tôi nghÄ© làm nghề nào cÅ©ng vậy thôi. Khi làm đến má»™t giai Ä‘oạn nào Ä‘ó mình sẽ hết vốn, và má»™t cách tá»± nhiên mình sẽ phải tá»± học thêm, nếu còn muốn tiếp tục phát triển nghề nghiệp. 

Khi biết tôi quay trở lại trường đại học để học thêm ngành lý luận phê bình Ä‘iện ảnh, không chỉ gia Ä‘ình, mà đồng nghiệp đều cảm thấy Ä‘ây là lá»±a chọn kì lạ. Vì ngành học này quá ít người học và xem ra chẳng có tÆ°Æ¡ng lai gì cho việc… kiếm tiền. NhÆ°ng tôi nghÄ© má»™t cách rất thá»±c tế, tôi không thể viết về Ä‘iện ảnh vá»›i vốn hiểu biết quá ít ỏi được. 

Quả nhiên sau khi học xong, dù kiến thức thu về rất khiêm tốn, nhÆ°ng tôi viết tốt hÆ¡n hẳn. Khi có nhiều kiến thức hÆ¡n, tôi có thể tá»± tin trò chuyện vá»›i người làm nghề Ä‘iện ảnh, phát triển nhiều mối quan hệ, có nhiều nguồn tin hÆ¡n.

Ngoài ra tôi vẫn cho rằng nghề báo là nghề năng nhặt chặt bị. Nhiều khi để có má»™t câu trích dẫn có chất lượng trong bài viết, tôi Ä‘ã phải trò chuyện vá»›i má»™t nhân vật nào Ä‘ó hàng tiếng đồng hồ, thậm chí phải lê la ngồi má»™t há»™i thảo nào Ä‘ó trong suốt hai ngày… 

Má»™t tuần chắc tôi phải ngồi trong rạp ba buổi để xem phim thÆ°Æ¡ng mại. Ngoài ra, tôi rất quan tâm đến các liên hoan phim Ä‘á»™c lập, phim tài liệu, phim thể nghiệm, và sẵn lòng Ä‘i tất cả những sá»± kiện này, dù có thể về chÆ°a viết được bài ngay. Má»™t hoạt Ä‘á»™ng nữa không thể thiếu là đọc sách. Tôi là người không tiếc tiền mua sách, thích đọc và ý thức được rằng người thầy tốt nhất chính là sách. 

Tôi Ä‘ã từng bị người lá»›n trong gia Ä‘ình mắng “mày suốt ngày chỉ lý thuyết”, nhÆ°ng tôi biết làm văn hóa nghệ thuật mà không đọc sách thì không có cách nào làm tốt được.

Mình chê cho sÆ°á»›ng mồm thì có ích gì?

+ Khi xem má»™t bá»™ phim mà thấy có nhiều "sạn", chị có phải cân nhắc khi chê bá»™ phim Ä‘ó trong các bài review phim (phê bình phim) không?

- Dù Ä‘ã học thêm về Ä‘iện ảnh nhÆ°ng tôi vẫn cảm thấy review phim rất khó. Làm thế nào để chỉ ra cái hay, cái dở của bá»™ phim cần có rất nhiều năm kinh nghiệm xem phim và có kiến thức nền về Ä‘iện ảnh. Mà Ä‘iện ảnh thì mênh mông khủng khiếp.

Khi má»›i vào nghề báo, nhÆ° bao nhiêu PV trẻ khác tôi rất thích chê. Vì chê, bắt lá»—i má»™t sá»± kiện nào Ä‘ó rất dá»… và bài viết cÅ©ng gây chú ý hÆ¡n. NhÆ°ng theo thời gian tôi không còn hứng thú Ä‘ó nữa.

 Kinh nghiệm giúp tôi hiểu, Ä‘ôi khi mình phải đặt mình trong vai trò của BTC sá»± kiện. Có những tác Ä‘á»™ng khách quan khiến họ không kịp trở tay. Mình chê cho sÆ°á»›ng mồm thì có ích gì?

Vá»›i Ä‘iện ảnh Việt Nam, tôi xác định, Ä‘ây là giai Ä‘oạn Ä‘ang phát triển rất khó khăn, chật vật. Làm phim là đầu tÆ° mạo hiểm mất nhà nhÆ° chÆ¡i, mà Ä‘á»™i ngÅ© làm phim chuyên nghiệp cÅ©ng Ä‘ang vừa làm vừa học, nên tôi xác định mình cÅ©ng cần phải tỉnh táo khi review phim Việt. Nếu biết được nhiều thông tin về Ä‘iều kiện sản xuất bá»™ phim, review cÅ©ng sẽ tốt hÆ¡n. 

Tuy vậy, tôi lại cảm thấy không cần phải bao dung vá»›i những nhà làm phim ẩu, những người chỉ quan tâm chiêu trò để rút ví khán giả bằng mọi giá. Lúc Ä‘ó tôi cÅ©ng chê rất… thẳng thừng.

+ Chị có hay xem Ä‘i xem lại má»™t bá»™ phim, trao đổi lại vá»›i bạn bè... để khi viết hạn chế cảm tính, và viết khách quan hÆ¡n?

- Việc xem Ä‘i xem lại má»™t bá»™ phim là yêu cầu bắt buá»™c vá»›i người làm phê bình chuyên nghiệp. NhÆ°ng vá»›i má»™t PV Ä‘iện ảnh thì việc này xem ra rất tốn thời gian và tốn tiền. Vì tiền nhuận bút chẳng xông xênh đến mức Ä‘i xem phim hai lần. Nên tốt nhất được xem lần đầu thì căng óc ra mà xem, tay lăm lăm cây bút, quyển sổ để ghi chú thông tin mình quan tâm.

 Tôi thường bÆ°á»›c vào má»™t bá»™ phim vá»›i tâm thế thoải mái, không định kiến. Tôi có rất nhiều bạn xem phim tâm đầu ý hợp. Tuy nhiên khi viết review phim, tôi luôn muốn viết bằng quan Ä‘iểm cá nhân của mình, chứ không muốn bị ảnh hưởng từ người khác.

 Nhà báo Ngọc Diệp và vợ chồng đạo diá»…n Thanh Vân, Nhuệ Giang  -  Ảnh: Nam Trần

+ Tôi thấy nhiều nhà báo thường viết chê má»™t chút, khen má»™t chút để tạo cảm giác bài viết Ä‘a chiều, song bài viết lại dá»… thành vụn vặt. Tôi thích má»™t nhà báo viết về Ä‘iện ảnh, anh ấy khai thác những góc nhìn sâu hÆ¡n, rá»™ng hÆ¡n chứ không Ä‘i vào các chi tiết quá vụn vặt? Còn chị thì sao?

- Tôi nghÄ© vẫn có hai cách viết báo cÆ¡ bản. Cách thứ nhất là thu thập thông tin, sau Ä‘ó kết cấu lại thành má»™t bài viết. Đây là dạng bài phản ánh các PV vẫn hay viết nhất. Cách thứ hai là từ má»™t cái tứ, từ má»™t ý tưởng, ta Ä‘i chứng minh.Tôi sá»­ dụng cả hai cách. Tôi thấy cách thứ hai khó hÆ¡n, nhÆ°ng thú vị hÆ¡n, vì nó buá»™c mình phải tÆ° duy nhiều hÆ¡n.

 Dẫu vậy, kể cả khi có nhiều năm kinh nghiệm, nhÆ°ng Ä‘ôi khi ta vẫn sẽ rÆ¡i vào cảnh ngồi dán mắt vào màn hình, gõ ra những ý nghÄ© của mình mà bài viết vẫn ngổn ngang…

Đánh giá tin bài dá»±a theo view là sá»± thiệt thòi cho cả Ä‘á»™c giả lẫn người viết

+ Giữa 2 xu hÆ°á»›ng tác nghiệp: Ä‘Æ°a tin “hot” để hấp dẫn bạn đọc và viết những bài có chiều sâu. Chị chọn lối Ä‘i nào cho mình?

- Thá»±c ra tôi rất khâm phục các đồng nghiệp làm mảng giải trí, showbiz vì họ rất năng Ä‘á»™ng, nhanh nhạy, và rất giỏi kỹ thuật làm báo Ä‘iện tá»­. Khi nào tôi phát hiện ra má»™t thông tin “hậu trường” để làm tôi cÅ©ng thích lắm. Tuy nhiên, tôi cÅ©ng phải công nhận mình có xu hÆ°á»›ng lá»±a chọn những thông tin văn hóa, nghệ thuật mà mình cho rằng có chất lượng tốt, có ảnh hưởng tích cá»±c tá»›i công chúng.

Tôi quan niệm má»™t tờ báo cần phải có cả tin “hot” để giải trí cho bạn đọc, đồng thời phải có những bài văn hóa, nghệ thuật chất lượng tốt, cho dù bài về văn hóa, nghệ thuật view thấp hÆ¡n hẳn. Có thể bài Ä‘ó chỉ đến được tá»›i vài trăm bạn đọc, nhÆ°ng nó lại khiến bạn đọc Ä‘i xem phim, Ä‘i bảo tàng, Ä‘i nghe ca nhạc, thì vẫn tốt hÆ¡n những cái tin giải trí đọc xong là trôi tuá»™t chứ.

Tôi thấy nhiều tòa soạn báo hiện nay Ä‘ang Ä‘ánh giá tin bài dá»±a theo view, khiến các PV không còn dám đầu tÆ° cho các bài viết về văn hóa nghệ thuật chất lượng. Cá nhân tôi thấy Ä‘iều Ä‘ó không chỉ thiệt thòi cho tờ báo, cho bạn đọc, mà thiệt thòi cho cả chính cá nhân PV Ä‘ó. Vì PV là nghề cái gì cÅ©ng biết, nhÆ°ng thá»±c ra chẳng biết cái gì (nếu không chịu khó đầu tÆ° má»™t mảng gì Ä‘ó chuyên sâu). 

Làm giải trí lâu, có thể PV Ä‘ó được rất nhiều tiền, nhÆ°ng về mặt kiến thức, nhận thức xã há»™i lại không bằng những PV theo dõi văn hóa, xã há»™i, kinh tế, chính trị…

 Nhà báo Ngọc Diệp tại Liên hoan phim Quốc tế Hà Ná»™i lần thứ 4 - Ảnh: NVCC

+ Có vẻ chị Ä‘ã rất may mắn khi được đồng hành cùng tờ Tuổi Trẻ - nÆ¡i tạo cho chị cÆ¡ há»™i thoả sức khai thác mảng Ä‘iện ảnh vá»›i những góc nhìn táo bạo nhất?

- Đây là tờ báo tôi ngưỡng má»™ từ thời sinh viên. Khi tôi về làm việc tại tờ báo tôi yêu thích là Thể thao & Văn hóa, thì Tuổi Trẻ vẫn là tờ báo tôi chọn mua, chọn đọc để lấy cảm hứng nghề nghiệp. Khi nghỉ việc ở Thể thao & Văn hóa, tôi cÅ©ng không nghÄ© mình sẽ về làm tại Tuổi Trẻ. NhÆ°ng cÆ¡ duyên Ä‘Æ°a đẩy, tôi lại về tờ báo này. 

Tôi Ä‘ang trong giai Ä‘oạn rất hào hứng làm PV Tuổi Trẻ. Vì ở Ä‘ây tôi gặp được những đồng nghiệp xuất sắc, được học hỏi cách làm báo tại má»™t tòa soạn hàng đầu. Tôi cÅ©ng rất thích thú vì được làm việc vá»›i những biên tập viên giỏi, rất am hiểu về văn hóa nghệ thuật nói chung và Ä‘iện ảnh nói riêng.

+ Gần Ä‘ây tôi thấy chị đầu tÆ° những bài viết e-magazine trên báo Ä‘iện tá»­ rất công phu về những nhà làm phim gạo cá»™i. Chị có ý định Ä‘i má»™t vệt dài hÆ¡i?

- Ban đầu BTV đặt hàng tôi. Khi bắt tay vào việc tôi thấy rất thú vị, vì tôi thá»±c sá»± cảm thấy thích thú khi tìm hiểu về sá»± nghiệp của má»™t người nổi tiếng.

Tôi buá»™c phải xem lại phim, đọc tiểu sá»­ của họ, gặp gỡ, phỏng vấn họ. Công việc này rất mất công, nhÆ°ng Ä‘áng giá. Sau Ä‘ó biên tập viên chau chuốt lại bài vở, Ä‘á»™i ngÅ© đồ họa dá»±ng bài, kết quả là cho ra đời những bài magazine không chỉ giàu thông tin mà còn rất đẹp mắt. Tôi Ä‘ang thá»­ nghiệm làm magazine và cảm thấy rất thích thú khi làm việc nhóm kiểu này.

+ Chị có ý Ä‘ịnh tập hợp những bài báo của mình để sau này ra sách?

- Thá»±c tình là tôi không có ý định Ä‘ó. Tôi nghÄ© vốn dÄ© những bài báo chỉ sống được trong má»™t thời gian ngắn ngủi. Nó cÅ©ng Ä‘ã có “đất” của riêng nó là trên tờ báo, trên trang Ä‘iện tá»­ rồi.

Còn để viết sách thì cần phải đầu tÆ° hÆ¡n, phải có ý tưởng tốt thì má»›i làm sách. Tôi cÅ©ng có nhiều cuốn sách trong tưởng tượng rồi, nhÆ°ng quả thá»±c là tôi chÆ°a thá»±c sá»± bắt tay vào.

+ Đọc những bài viết về Ä‘iện ảnh của chị có thể thấy được sá»± chuyển Ä‘á»™ng hay dậm chân tại chá»— của Ä‘iện ảnh Việt... nhất là trong 2 năm gần Ä‘ây. Chị Ä‘ánh giá thế nào về Ä‘iện ảnh Việt trong năm 2017 và 2018?

- Tôi nghÄ© Ä‘ây vẫn là giai Ä‘oạn “tập làm phim” của Ä‘iện ảnh Việt Nam thôi, là giai Ä‘oạn kiếm tiền, lấy ngắn nuôi dài, nhÆ°ng chÆ°a nhìn thấy tÆ°Æ¡ng lai. Khu vá»±c mà tôi Ä‘ánh giá cao hÆ¡n cả là khu vá»±c làm phim Ä‘á»™c lập vì họ phải tá»± thân vận Ä‘á»™ng về tài chính, họ làm phim vá»›i quyết tâm cao nhất. Ngoài ra, họ cÅ©ng là những người Ä‘em giải thưởng quốc tế về cho đất nÆ°á»›c. Tôi thích phim Ä‘á»™c lập vì giàu tính cá nhân, Ä‘ó là Ä‘iều rất cần thiết vá»›i má»™t tác phẩm Ä‘iện ảnh.

Tôi đặc biệt thích phim tài liệu Ä‘á»™c lập và tôi cho rằng trong Ä‘iều kiện của Việt Nam, phát triển Ä‘iện ảnh tài liệu rất phù hợp. Vì Việt Nam là má»™t mỏ đề tài, ngoài ra làm phim tài liệu phù hợp vá»›i ngân sách ít ỏi của các nhà làm phim Việt hiện nay hÆ¡n. Tôi vẫn hay nói Ä‘ùa Ä‘iện ảnh Việt muốn Ä‘oạt Oscar thì tốt nhất làm phim tài liệu thì dá»… Ä‘oạt Oscar hÆ¡n, còn phim truyện thì chÆ°a mÆ¡ tá»›i Oscar được.

Tài liệu nó hay ở chá»— hiện thá»±c cuá»™c sống quá phong phú, không thể Ä‘oán trÆ°á»›c được và đầy bất ngờ. Có những bá»™ phim tài liệu nÆ°á»›c ngoài có câu chuyện Ä‘á»™c Ä‘áo đến mức các biên kịch phim truyện xem xong thấy tưởng tượng của mình quá Æ° tầm thường.

Theo Linh Linh/Báo Nhà báo & Công luận