Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ cÅ©ng tiếp tục giao Há»™i Nhà báo Việt Nam chủ trì, phối hợp vá»›i Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Bá»™ Thông tin và Truyền thông tham gia thá»±c hiện Đề án nâng cao này.

Tôn vinh báo chí

HÆ¡n má»™t phần tÆ° thế ká»· là khoảng thời gian vận Ä‘á»™ng đủ dài để Giải báo chí tá»± khẳng định mình, nhận rõ những gì Ä‘ã làm được và những gì còn hạn chế. Đặc biệt, trong thời kỳ báo chí chính thống tiếp tục phát triển mạnh mẽ bên cạnh sá»± tham gia tích cá»±c của mạng xã há»™i và các “nhà báo công dân” “tác nghiệp” 24/24 trong không gian mạng không giá»›i hạn.

Nếu tính Giải Báo chí toàn quốc bắt đầu từ năm 1991 do Há»™i Nhà báo Việt Nam chủ trì, báo chí Việt Nam Ä‘ã có má»™t giải báo chí lá»›n tổ chức hàng năm trong 27 năm liên tục, thu hút sá»± quan tâm không chỉ của báo giá»›i mà của cả công chúng.

Trên thá»±c tế, Giải Báo chí quốc gia Ä‘ã và Ä‘ang thá»±c hiện Ä‘úng mục Ä‘ích, yêu cầu đề ra trong Đề án nâng cao chất lượng là: “Lá»±a chọn để trao giải cho những tác phẩm đạt chất lượng cao, có ná»™i dung và hình thức hấp dẫn, đạt hiệu quả xã há»™i to lá»›n, Ä‘óng góp tích cá»±c vào công cuá»™c xây dá»±ng và bảo vệ đất nÆ°á»›c”, và “Thông qua Giải góp phần Ä‘á»™ng viên, cổ vÅ© phong trào thi Ä‘ua lao Ä‘á»™ng sáng tạo của Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo; phát hiện, bồi dưỡng những tài năng báo chí trong xã há»™i”. Lá»… trao giải được tổ chức Ä‘úng Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6 hằng năm, trở thành ngày há»™i của những người làm báo.

Là người tham gia Giải báo chí gần nhÆ° ngay từ những ngày đầu, dù là vá»›i tÆ° cách tác giả tham dá»± và được nhận giải thưởng hay là người sau này tham gia tổ chức Giải, tôi nhận thấy, Giải Báo chí quốc gia Ä‘ã trở thành má»™t thÆ°Æ¡ng hiệu, má»™t sá»± kiện được xã há»™i trông đợi, thu hút sá»± tham gia Ä‘ông đảo của Ä‘á»™i ngÅ© nhà báo toàn quốc. Tuy nhiên, bản thân tôi và má»™t số người nhận thấy Giải Báo chí quốc gia của chúng ta vẫn còn “đất” để nâng tầm và phát huy tác dụng. Cá nhân nhà báo - tác giả cần được quan tâm hÆ¡n nữa. Cần có thêm những đổi má»›i thích hợp để phần nào xóa bá»›t những trăn trở và biến những mong muốn tốt lành trở thành hiện thá»±c.

Đôi Ä‘iều trăn trở

Vấn đề nổi lên là tại sao Giải báo chí hằng năm trao nhiều giải nhÆ° thế (gần 1.000 giải A,B,C và Khuyến khích (KK) trong thời gian từ 2006 đến 2015, trong Ä‘ó có 45 giải A, 206 giải B, 396 giải C và 346 giải KK - theo số liệu của HNBVN), mà chúng ta vẫn chÆ°a nhân thêm được những tác giả, nhà báo có uy quyền, sáng tạo ra những tác phẩm báo chí “Ä‘á»ƒ đời” nhÆ° má»™t thời chúng ta Ä‘ã từng có nhÆ° nhà báo Hữu Thọ, Phan Quang, Hà Đăng, Hữu Chỉnh... đối vá»›i báo in và những phóng viên ảnh nổi tiếng nhÆ° Đinh Đăng Định, Lâm Hồng Long v.v..

Trong giai Ä‘oạn từ năm 2012 (bắt đầu xét trao 11 loại giải) đến năm 2015, tính trung bình số giải A hằng năm Ä‘ã tăng vọt, trung bình 7,5 giải/năm so vá»›i 2,3 giải/năm trong giai Ä‘oạn 2006 - 2011 vá»›i 8 loại giải. Số giải B và C cÅ©ng tăng trung bình 26 so vá»›i 16 giải/năm, giải C đạt 45 so vá»›i 37 giải/năm. Giải KK cÅ©ng tăng, nhÆ°ng không Ä‘áng kể.

Thống kê cho thấy mặt bằng chất lượng rõ ràng được nâng lên liên tục. Tuy nhiên, có má»™t Ä‘iều Ä‘áng suy nghÄ© mặt bằng thì tăng, nhÆ°ng trong số gần 1.000 tác phẩm, nhóm tác phẩm (của rất nhiều tác giả) được giải vẫn thấy rất ít những tác phẩm thật nổi trá»™i, để lại dấu ấn trong lòng công chúng. Nhiều năm qua ảnh báo chí yếu hÆ¡n so vá»›i loại hình khác, số lượng tác phẩm dá»± thi thì ít, chọn được tác phẩm vào Chung khảo Ä‘ã khó, mà chọn để trao giải A càng khó hÆ¡n. Có mùa Giải Ảnh báo chí chỉ có giải C là cao nhất, không có giải A và giải B.

Tại sao vậy? Vấn đề nằm ở chá»— làng báo không có tác phẩm hay, hay có cái gì Ä‘ó chÆ°a ổn trong khâu định hÆ°á»›ng, thẩm định, tuyển chọn? Ở thời buổi “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” đối vá»›i báo chí nhÆ° hiện nay, làng báo của chúng ta, Giải Báo chí quốc gia của chúng ta chÆ°a phát hiện, bồi dưỡng thêm được những nhà báo khẳng định tên tuổi của mình vá»›i tâm thế “Mắt sáng, Lòng trong, Bút sắc” nhÆ° lời của cố nhà báo Hữu Thọ nói năm 1996 về bản lÄ©nh, phẩm chất của người làm báo cách mạng.

Chính vì thế tôi đặt tít cho bài viết này là “Giải Báo chí Quốc gia: Chắt lọc tinh túy của báo chí, tôn vinh cống hiến của nhà báo - trăn trở và mong đợi”, vá»›i suy tÆ° về má»™t Giải Báo chí quốc gia tầm cỡ, theo Ä‘ó, má»—i quyết định Giải thưởng, nhất là giải A được công bố phải là tấm bằng ghi công cho cá nhân tác giả Ä‘ã sáng tạo ra những tác phẩm xuất sắc có tác dụng cải biến xã há»™i. Báo chí của chúng ta giai Ä‘oạn hiện nay đồ sá»™ về số lượng ấn phẩm, thời lượng phát sóng. Đội ngÅ© người làm báo Ä‘ông đảo hÆ¡n bao giờ hết. Công nghệ thông tin, nguồn tin gần nhÆ° không có giá»›i hạn.

Tầm bao quát của báo chí rất rá»™ng, được xã há»™i khuyến khích, chờ đợi. Làng báo có thêm loại hình báo Ä‘iện tá»­ vá»›i khả năng thông tin nhanh chóng, Ä‘áp ứng mọi nhu cầu thông tin của xã há»™i bất kể thời gian, bổ sung cho loại hình báo in, báo nói, báo hình truyền thống. Thế mà số nhà báo khẳng định được tên tuổi của mình bằng những tác phẩm xuất sắc, có tính phát hiện cao, sắc sảo trong lập luận, thể hiện bằng ngôn ngữ báo chí Ä‘á»™c Ä‘áo, được trao Giải Báo chí quốc gia xuất hiện không nhiều.

Đã có má»™t nhà báo trẻ hỏi tôi: “Chú Æ¡i, tại sao Giải Báo chí quốc gia năm nào cÅ©ng chỉ trao giải cho các nhóm tác giả, mà không có những tác giả Ä‘Æ¡n lẻ được giải?”.

Nhà báo khác hỏi: “Tại sao chỉ có những chùm tác phẩm nhiều kỳ được giải, ít thấy má»™t tin, má»™t bài báo được giải vậy anh?”. Còn má»™t số nhà báo của báo địa phÆ°Æ¡ng, báo các ngành thì nói nhÆ° khẳng định “Báo chí của bọn em lép vế, khó được giải lắm”. ChÆ°a bàn tá»›i sá»± Ä‘úng sai đến mức nào của những ý kiến Ä‘ó, nhÆ°ng có thể nói Ä‘ây cÅ©ng là những trăn trở của nhiều người.

Lời giải cho những câu hỏi Ä‘ó cần được xem xét từ nhiều góc Ä‘á»™, nhiều phía, từ cÆ¡ quan báo chí, phóng viên, nhà báo, cho đến há»™i đồng tuyển chọn của các tổ chức cÆ¡ sở Há»™i và Há»™i đồng Giải Báo chí quốc gia. Các cấp Há»™i, các cÆ¡ quan báo chí cần tiếp tục Ä‘á»™ng viên, khuyến khích các nhà báo ná»— lá»±c, sáng tạo hÆ¡n nữa trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, Há»™i đồng Giải Báo chí quốc gia tiếp tục chỉ đạo đổi má»›i công tác tuyển chọn từ cấp cÆ¡ sở, nhìn nhận lại quy trình chấm vòng sÆ¡ khảo và vòng chung khảo.

Tháng 7/2016, Há»™i đồng Giải Báo chí quốc gia Ä‘ã tổ chức Há»™i nghị tổng kết 10 năm Giải Báo chí quốc gia, có những Ä‘ánh giá tÆ°Æ¡ng đối thấu Ä‘áo mặt được và những mặt còn hạn chế bất cập, nêu phÆ°Æ¡ng hÆ°á»›ng cải tiến tổ chức, nâng cao chất lượng Giải cÅ©ng nhÆ° Ä‘Æ°a ra những đề xuất, kiến nghị. Tôi đồng tình và nhất trí vá»›i Báo cáo tổng kết của Há»™i đồng, cÅ©ng nhÆ° vá»›i ý kiến tham luận của má»™t số nhà báo tại há»™i nghị. Và vá»›i những ý kiến riêng Ä‘ã nêu ở trên, tôi mong muốn và hy vọng Giải Báo chí quốc gia các năm sau sẽ thành công mỹ mãn hÆ¡n.

Theo Hà Minh Huệ/Người làm báo