Báo Ä‘iện tá»­ Beritagar.id ra đời ngày 24/8/2015, trên cÆ¡ sở hợp nhất trang báo Ä‘iện tá»­ cÅ© Beritagar.com và công ty dữ liệu LokaData. Sau 3 năm hoạt Ä‘á»™ng, đến nay Beritagar.id có 100 nhân viên, gồm có 25 nhà báo, 25 lập trình viên, và 50 người làm kinh doanh, tiếp thị, hành chính, kỹ thuật.

“Khi chúng tôi má»›i thành lập năm 2013, thị trường báo Ä‘iện tá»­ ở Indonesia Ä‘ã bão hòa. Chúng tôi quyết định phải tìm má»™t lối Ä‘i riêng, không lặp lại các mô hình báo Ä‘iện tá»­ Ä‘ã có. Chính vì vậy, chúng tôi chọn báo chí dữ liệu và áp dụng triệt để công nghệ tá»± Ä‘á»™ng trong làm báo” - Ông Rahadian Paramita, Phó Tổng Biên tập Báo Ä‘iện tá»­ Beritagar chia sẻ.

Máy tính tá»± viết báo (Robotaria)

Beritagar có hai công Ä‘oạn quan trọng nhất để máy tính tá»± Ä‘á»™ng xuất bản má»™t bài báo, Ä‘ó là: tá»± Ä‘á»™ng cập nhật nguồn số liệu lá»›n; trình bày số liệu dÆ°á»›i dạng đồ họa và chữ viết.

Nguồn số liệu:

Phó Tổng Biên tập Báo Ä‘iện tá»­ Beritagar cho biết: “Chúng tôi mua số liệu của các công ty chuyên cung cấp dữ liệu lá»›n. Từ Ä‘ó, tòa soạn có thông tin cùng lúc vá»›i các cÆ¡ quan sở hữu thông tin Ä‘ó. Ví dụ: các kết quả thi đấu thể thao, số liệu quan trắc thời tiết, biến Ä‘á»™ng trên sàn chứng khoán, v.v..”.

“Ở Beritagar, chúng tôi có má»™t nguyên tắc là không dùng dữ liệu thứ cấp, ví dụ số liệu từ các bản báo cáo, hay các cuá»™c Ä‘iều tra khảo sát”. Ông Rahadian cho rằng, con số từ các cuá»™c khảo sát không hoàn toàn chính xác, và nó thể hiện quan Ä‘iểm của người cung cấp kết quả khảo sát. Quan Ä‘iểm Ä‘ó có thể cảm tính hoặc không khách quan. Thậm chí kết quả khảo sát trÆ°á»›c bầu cá»­ có thể bị nhào nặn theo ý đồ của người tranh cá»­”. Chính vì vậy, dữ liệu Ä‘ầu vào phải ở dạng còn thô (raw data), chÆ°a bị can thiệp.

Biến dữ liệu thành ná»™i dung:

Ngay khi máy tính của Beritagar nhận dữ liệu, phần mềm sẽ tá»± Ä‘á»™ng lọc ra các con số có ý nghÄ©a để Ä‘iền vào những mẫu câu có sẵn, tá»± đổ số liệu vào các cá»™t biểu bảng, sau Ä‘ó xuất ra hình đồ thị và ná»™i dung bài, và tá»± Ä‘á»™ng Ä‘Æ°a bài viết lên trang web.

DÆ°á»›i những bài viết tá»± Ä‘á»™ng, luôn có dòng chữ tuyên bố: “Đây là bài báo do chÆ°Æ¡ng trình máy tính chuyển số liệu thành chữ viết và đồ thị và tá»± Ä‘á»™ng xuất bản”.

Khi những bài báo này được dẫn link để đăng trên các trang truyền thông xã há»™i của Beritagar, cuối phần giá»›i thiệu bài báo luôn Ä‘i kèm hashtag #Robotaria (Báo chí rô bốt) để phân biệt vá»›i những bài báo do phóng viên viết.

Thời gian từ khi sá»± kiện xảy ra, đến lúc máy Ä‘o được dữ liệu và xá»­ lý để xuất bản, kéo dài không quá 5 phút. Vá»›i những trận thi đấu, thời gian từ khi có diá»…n biến trận đấu đến khi diá»…n biến Ä‘ó được xuất hiện trên trang báo Ä‘iện tá»­ chỉ còn tính bằng giây.

Để rút ngắn thời gian xuất bản tá»± Ä‘á»™ng, các phóng viên của Beritagar Ä‘ã mất má»™t năm để dạy máy tính tá»± làm báo. Hàng trăm ngàn bài báo Ä‘ã được Ä‘Æ°a cho máy đọc để tá»± tìm ra quy tắc về mẫu câu và cấu trúc bài. Hàng ngàn mẫu câu Ä‘ã được viết sẵn để máy tá»± Ä‘iền kết quả.

Ví dụ, nếu tỉ số trận đấu là 0 - 1 thì phần thắng thuá»™c về Ä‘á»™i nào? Kết quả 0 - 1 là thắng, nhÆ°ng kết quả cách biệt 0 - 5 thì máy cần Ä‘iền tá»· số vào mẫu câu có sẵn cụm từ thắng đậm, hoặc thua Ä‘au.

Beritagar quy định bài báo cần viết theo mô hình kim cÆ°Æ¡ng. Sau câu (hoặc Ä‘oạn) đầu tiên nêu chủ đề của bài báo, câu (hoặc Ä‘oạn) thứ 2 cần cho bạn đọc biết thông tin quan trọng nhất, là góc Ä‘á»™ Ä‘Æ°a tin. Thông tin trong những câu (hoặc Ä‘oạn) sau Ä‘ó được xếp theo mức Ä‘á»™ quan trọng giảm dần. Quy tắc này áp dụng cho cả bài viết của phóng viên và bài do máy tính tá»± viết. Tòa soạn cÅ©ng chọn những bài báo có cấu trúc mô hình kim cÆ°Æ¡ng để dạy cho máy học.

Ông Rahadian Paramita cho biết 80% số bài báo Ä‘Æ°a cho máy tính đọc là những bài báo cÅ©, 20% còn lại là những bài báo má»›i, lạ, không theo cấu trúc thông thường. Mục Ä‘ích là để máy không lặp lại theo lối mòn và máy tá»± rèn khả năng sáng tạo. Beritagar có các bản tin ngày và bản tin tuần. Những tin tức thời sá»± do máy tính tá»± Ä‘á»™ng xuất bản thường là các tin hằng ngày. Vá»›i những tin tuần, nhà báo có thời gian để đầu tÆ° Ä‘iều tra sâu hÆ¡n, phỏng vấn nhân vật và kiểm chứng những ý kiến do nhân vật Ä‘Æ°a ra.

Ở giai Ä‘oạn phát hiện đề tài, Beritagar cung cấp dữ liệu phân tích ná»™i dung báo chí. ChÆ°Æ¡ng trình riêng của báo tá»± Ä‘á»™ng thu thập và phân tích 1.000 bài báo má»›i xuất bản trên các trang báo Ä‘iện tá»­. Sau Ä‘ó, máy tính tìm ra những chủ đề Ä‘ang được đề cập nhiều nhất và các góc Ä‘á»™ Ä‘Æ°a tin. ChÆ°Æ¡ng trình phần mềm phân tích ná»™i dung báo chí chính là bá»™ não của tòa soạn.

Sau 3 năm hoạt Ä‘á»™ng, bá»™ não này có khả năng phân tích Ä‘úng từ 86% đến 96% so vá»›i con người, tuỳ vào từng chủ đề báo chí. Dá»±a vào những phân tích Ä‘ó, phóng viên quyết định sẽ chọn đề tài gì và Ä‘Æ°a tin từ góc Ä‘á»™ nào, để tránh trùng lặp những góc Ä‘á»™ Ä‘ã được các báo khác khai thác.

Tòa soạn Ä‘iện tá»­ Beritagar.id. Ảnh: TL

Yêu cầu đối vá»›i nhà báo

Đặc trÆ°ng riêng của bài báo trên trang Beritagar là luôn có phần hình ảnh bắt mắt và chuyên nghiệp, có thể là ảnh chụp, phim ngắn, tranh vẽ và đồ thị. Để có sản phẩm Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, người làm báo phải làm việc theo nhóm, gồm: phóng viên, kỹ sÆ° lập trình và họa sÄ©.

Chỉ cần 10 nghìn USD vốn ban đầu, Ä‘ã có thể gây dá»±ng cÆ¡ sở hạ tầng, sắm thiết bị kỹ thuật, lắp đặt máy chủ và mua số liệu. Khoản đầu tÆ° tốn kém nhất vẫn là đầu vào con người, Ä‘ào tạo nhân sá»± để thích hợp vá»›i cách làm báo chí dữ liệu.

Trong tuyển dụng, tờ báo vẫn dá»±a vào những tiêu chí rất cÆ¡ bản: sá»­ dụng thành thạo ngôn ngữ Bahasa, có năng khiếu kể chuyện, có khả năng phát hiện đề tài và kiểm chứng thông tin. Trong Ä‘ó, kỹ năng viết vẫn là Ä‘iều kiện tiên quyết để trở thành nhà báo của nhánh báo chí dữ liệu.

Sau tuyển dụng, Beritagar Ä‘ào tạo để nhà báo có thể kiêm lập trình (journal-coder). Họ cần có những kỹ năng lập trình máy tính Ä‘Æ¡n giản để dạy máy viết theo văn phong riêng của má»—i phóng viên, hoặc để phối hợp hiệu quả vá»›i những lập trình viên chuyên nghiệp.

Sáng thứ 7 hằng tuần, phóng viên của Beritagar tham dá»± lá»›p báo chí dữ liệu Ä‘ược mở ngay tại tòa soạn. Nhà báo Aghnia Adzkia của báo Beritagar là người dạy những lá»›p này. Cô Aghnia tốt nghiệp thạc sÄ© ngành báo Ä‘iện tá»­ tại viện Goldsmiths, thuá»™c Đại học London, Anh. Tuy báo chí dữ liệu chỉ là má»™t môn học trong chÆ°Æ¡ng trình này, cô Aghnia Ä‘ã kịp kết nối vá»›i những chuyên gia khoa học dữ liệu hàng đầu thế giá»›i. Các khóa tập huấn do Aghnia phụ trách thường xuyên mời chuyên gia trao đổi qua mạng vá»›i phóng viên, dạy cho phóng viên biết đọc số liệu, phát hiện những Ä‘iểm quan trọng từ dữ liệu thô và biết cách khai thác mỏ dữ liệu lá»›n.

Nhận ra tầm quan trọng của các kỹ năng phân tích dữ liệu, các trường đại học báo chí của Indonesia Ä‘ã cá»­ giảng viên đến tòa soạn báo Beritagar để tham gia các khóa tập huấn hằng tuần do Aghnia tổ chức.

Các bài báo trên trang Beritagar là luôn có phần hình ảnh bắt mắt và chuyên nghiệp. Ảnh chụp màn hình

Tòa soạn kiếm tiền nhÆ° thế nào? Trang báo Beritagar.id hoàn toàn không đăng quảng cáo. Tòa soạn dùng những vị trí hiển thị banner để quảng bá những chÆ°Æ¡ng trình, sá»± kiện của báo và giá»›i thiệu các công ty đối tác.

Ngay từ ban đầu, Beritagar xác định chiến lược phát triển những ná»™i dung nghiêm túc, tập trung chủ đề kinh tế, chính trị, tránh những bài viết giật gân, giải trí, không đăng tin về người nổi tiếng. Chính vì vậy, tuy rất có uy tín trong giá»›i báo chí và công nghệ, Beritagar vẫn không được nhiều người biết đến. Chiến lược này vẫn sẽ được duy trì trong tÆ°Æ¡ng lai. Không kiếm tiền từ quảng cáo, và cÅ©ng không nhắm tá»›i mục tiêu tăng trưởng về số lượng người truy cập, vậy Beritagar kiếm tiền bằng cách nào?

NhÆ° Ä‘ã trình bày từ phần trÆ°á»›c, Beritagar gồm có hai hợp phần là trang báo Ä‘iện tá»­ và công ty dữ liệu LokaData. Nguồn thu của tờ báo lấy hoàn toàn từ LokaData. LokaData mua dữ liệu lá»›n á»Ÿ dạng thô, chÆ°a xá»­ lý. Má»™t phần dữ liệu này được máy tính tá»± Ä‘á»™ng phân tích để xuất bản bài báo.

Phần dữ liệu còn lại sẽ được các kỹ sÆ° dữ liệu (data analist) và phóng viên viết lại thành những báo cáo, hoặc xây dá»±ng cÆ¡ sở dữ liệu. Nhờ vậy, Beritagar có nguồn tài nguyên phong phú gồm những thông tin về nhân khẩu học của thị trường Indonesia rá»™ng lá»›n vá»›i dân số gần 300 triệu người sống tại 500 tỉnh thành. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu những thông tin thị trường má»›i nhất thường tìm mua dữ liệu của Beritagar. Thậm chí, chÆ°Æ¡ng trình thành phố thông minh Jakarta, má»™t đề án được chính phủ đầu tÆ°, cÅ©ng là khách hàng mua dữ liệu từ Beritagar.

TÆ°Æ¡ng lai của báo chí dữ liệu

Theo phóng viên Aghnia Adzkia, báo chí dữ liệu không phải là cách làm má»›i mẻ. Từ thập niên 70, các tờ báo quốc tế và Indonesia Ä‘ã dùng biểu đồ kèm theo bài viết, nhất là trong những dịp Ä‘Æ°a tin về bầu cá»­. Cùng vá»›i sá»± phát triển của kỹ thuật số và Internet, số liệu lá»›n Ä‘ang trở thành má»™t mỏ dồi dào, cần người biết khai thác và tận dụng.

Aghnia cho biết, từ khi có kỹ năng phân tích dữ liệu, hiệu suất công việc của cô tăng lên gấp 3 so vá»›i trÆ°á»›c Ä‘ây. Kèm theo thu nhập cÅ©ng tăng tÆ°Æ¡ng ứng. Tuy nhiên, không phải nhà báo nào cÅ©ng kiên trì học và áp dụng các kỹ năng làm việc vá»›i những con số, nhất là những nhà báo của những tòa soạn không bắt buá»™c dùng dữ liệu.

NhÆ° vậy, chiến lược phát triển báo chí dữ liệu, xuất bản báo tá»± Ä‘á»™ng, bán cÆ¡ sở dữ liệu và các dịch vụ phân tích dữ liệu sẽ khó trở thành xu hÆ°á»›ng đại trà ở nhiều cÆ¡ quan báo chí. NhÆ°ng làn sóng sá»­ dụng công nghệ 4.0 Ä‘ã và Ä‘ang lan rá»™ng đến mọi ngành nghề, trong Ä‘ó có nghề báo. Tận dụng dữ liệu lá»›n sẽ là cách thức lÆ°á»›t sóng cho những tòa soạn định hÆ°á»›ng phát triển bằng công nghệ má»›i. Để dữ liệu khách quan lên tiếng, tránh cảm tính chủ quan, là má»™t cách làm báo tôn trọng tuyệt đối nhu cầu thông tin của Ä‘á»™c giả./.

Mạch Lê Thu (NCS Đại học Monash, Úc)

                   Nguồn: Tạp chí Người làm báo

Má»™t số link để tòa soạn tham khảo, lấy hình ảnh Ä‘Æ°a vào bài bài báo do máy tính tá»± Ä‘á»™ng xuất bản

https://beritagar.id/artikel/berita/sebagian-besar-sektor-menghijau-ihsgditutup-naik-110065
Danh mục những bài báo do máy tính tá»± Ä‘á»™ng xuất bản https://beritagar.id/penulis/robotorial