“Viết bài báo là vì bạn đọc”

Sau khi biết tin trường Đại học (ĐH) Vinh có “hiện tượng toán học Lê Văn Thành” tôi tìm mọi cách để tiếp cận, viết bài về anh nhÆ°ng đều không thành. Lí do, nhà toán học này chỉ thích lặng lẽ làm khoa học, không thích xuất hiện trên báo.

Mấy lần tôi định bỏ cuá»™c vì nản do không tiếp cận được nhÆ°ng hình ảnh “hiện tượng” toán học 28 tuổi cứ âm ỉ, giày vò tâm trí tôi. TrÆ°á»›c Ä‘ó, sau khi tốt nghiệp ĐH Vinh vá»›i khóa luận xuất sắc về đề tài “Mở rá»™ng má»™t bài toán thuá»™c lÄ©nh vá»±c hình học Fractal (những hình tá»± đồng dạng), bằng tiếng Anh” anh Ä‘ã có bằng thạc sÄ©, tiến sÄ© toán học và 20 công trình Ä‘ã công bố trên các tạp chí toán học quốc tế. Vậy nhÆ°ng, khi được bạn bè thán phục, anh chỉ rủ rỉ nói “nhìn ra thế giá»›i má»›i thấy mình thật quá nhỏ bé”. Chỉ từng ấy thông tin bạn đọccung cấp tôi thấy Ä‘ây là má»™t đề tài hấp dẫn, thừa sức xuất hiện trên má»™t tờ báo lá»›n.

Tôi lại “báo cáo tuần” vá»›i Tòa soạn và không quên “kêu” rằng “rất khó tiếp cận nhân vật này trong khi Ä‘ó thời gian về trường ĐH Vinh không nhiều thay vì anh Ä‘ang thá»±c tập sinh sau Tiến sÄ© ở Singapore”.

Má»™t lãnh đạo Tòa soạn trả lời vẻ gay gắt: “Hãy nhá»›, mục Ä‘ích của bài báo này là viết cho bạn đọc cả nÆ°á»›c chứ không phải cho riêng tác giả. Vì thế, khó mấy cÅ©ng phải tiếp cận bằng được”. Tôi hiểu Ä‘ó là má»™t lời khuyên, trở thành má»™t yếu tố nghiệp vụ của nhà báochuyên nghiệp.

Thế rồi, tôi nhờ má»™t anh bạn là Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, nÆ¡i vợ của nhà toán học công tác. Qua chị vợ kết nối, tôi Ä‘ã ngồi vá»›i nhà toán học bên chiếc bàn Ä‘Æ¡n sÆ¡ vá»›i máy vi tính, không nÆ°á»›c chè, thuốc lá.

Nhà toán học Lê Văn Thành. Ảnh: TL

Anh nói rất ít nhÆ°ng tôi “khai quật” đủ tÆ° liệu để hoàn thành bài báo “Hoài bão vÆ°Æ¡n ra thế giá»›i”, đăng trên Báo Lao Ä‘á»™ng. Đó là má»™t câu chuyện không chỉ khiến má»™t mình người viết cảm Ä‘á»™ng. Anh quê Hà TÄ©nh. Năm 19 tuổi vào trường ĐH Vinh. Ngày đầu tiên anh mừng rÆ¡i nÆ°á»›c mắt không phải vì tay nâng niu tờ Thông báo nhập học mà vì ông chủ nhà trọ tốt bụng chỉ lấy tiền ăn không lấy tiền trọ.

Học kì 2, chàng sinh viên nghèo bắt đầu đạp xe cà tàng Ä‘i dạy thêm. Có hôm muốn tăng giờ dạy thêm, anh Ä‘ành phải tìm cách trốn học. Thế mà, năm đầu tiên Ä‘iểm tổng kết của anh cao nhất lá»›p khiến các bạn sinh viên ngỡ ngàng “vì rất ít thấy Thành đến lá»›p”. Nhá»› lại chuyện này, anh bảo “bây giờ tôi không khuyến khích sinh viên Ä‘i làm thêm quá sá»›m vì nghỉ học không theo kịp bài giảng của thầy sẽ thiệt thòi nhiều thứ. Vá»›i tôi, sau má»—i ngày Ä‘i dạy thêm, mình phải học gấp hai, gấp ba thời gian thầy giảng má»›i nắm vững bài”.

Chuyện chàng sinh viên Ä‘i dạy thêm là do mẹ bệnh rồi mất sá»›m. Đến giờ anh vẫn day dứt “không Ä‘Æ°a được mẹ ra Hà Ná»™i chữa trị để mẹ mất khi tuổi còn trẻ. Đến lượt bố bị bạo bệnh, anh phải xin nghỉ học ra Hà Ná»™i chăm bố. Đó là những Ä‘êm thâu, chàng sinh viên vừa chăm bố vừa cầm sách toán đọc và làm toán.

Nhà báo cần biết “khai quật” tÆ° liệu từ nhân vật. Ảnh: TL

Nhờ tá»± học rất khá về ngoại ngữ nên Thành viết công trình nghiên cứu của mình bằng tiếng Anh. Đây là Ä‘iều kiện quan trọng để má»™t giáo viên dạy toán ở tỉnh lẻ nhÆ° Thành có thể vào trang web của những tạp chí toán học quốc tế nhằm mở rá»™ng kiến thức vì không có tiền mua tạp chí đắt tiền.

Công trình nghiên cứu đầu tiên của Thành mang tên “Phát triển má»™t luật số lá»›n trong lý thuyết xác suất thay Ä‘iều kiện Ä‘á»™c lập bởi Ä‘iều kiện phụ thuá»™c”, được giá»›i thiệu trong Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica của Viện Toán học Việt Nam.

Tôi hỏi, tầm ảnh hưởng của công trình này, Thành khiêm tốn: “Sau khi công bố, công trình Ä‘ã được má»™t số nhà toán học khác phát triển thêm”. Và ít ai biết, công trình này được các chuyên gia có thẩm quyền phản biện kỹ, nhờ thế được chuyên mục “Điểm báo toán học” của Há»™i Toán học Mỹ ghi nhận.

Ngoài thời gian học ở sách vở, Thành viết thÆ° trá»±c tiếp cho GS Andrew Rosalsky ở trường ĐH Florida (Mỹ) để nêu ý kiến riêng về má»™t công trình nghiên cứu mà vị giáo sÆ° này quan tâm. Kết quả, công trình nghiên cứu “Tìm ra má»™t dạng há»™i tụ má»›i trong lÄ©nh vá»±c lý thuyết xác suất” của TS Lê Văn Thành (viết chung vá»›i GS Rosalsky) là công trình tâm đắc nhất của anh ở thời Ä‘iểm Ä‘ó. Kết quả này còn kèm theo sá»± “rất Ä‘á»—i ngạc nhiên” của GS Rosalsky khi vị giáo sÆ° này nhận được email của má»™t giáo viên trẻ từ trường ĐH Vinh xa lắc.

“Sau công trình này, GS Rosalsky mời tôi cá»™ng tác nghiên cứu về sá»± há»™i tụ đầy đủ theo trung bình của tổng các biến ngẫu Ä‘á»™c lập trong không gian Banach. Chính những lần trao đổi bằng email nhÆ° thế tôi Ä‘ã học được rất nhiều Ä‘iều từ các nhà toán học trên thế giá»›i. Học cả kiến thức chuyên môn lẫn tác phong làm việc của các nhà khoa học”, TS Lê Văn Thành vui nói.

Rong ruổi sang Lào viết ký sá»± nhân vật

Theo tin bạn đọc, sang Lào viết ký sá»± nhân vật

Hồi Ä‘ang làm Viện phó Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An, anh Văn Đức Duật kể cho tôi nghe chuyện vừa gặp má»™t ông chủ rừng tràm cỡ lá»›n ở Thủ Ä‘ô Vientiane (Lào), là Việt kiều, quê Nam Định. Chuyện kể quá li kì khiến tôi không thể ngồi yên trong phòng lạnh.

Mang ba lô và cuốn Há»™i thoại Việt - Lào sang Thủ Ä‘ô Vientiane, tôi tìm gặp anh Thoong PhiLaVông. Nghe tôi hỏi, ngay câu đầu tiên anh bảo: “Tên Việt của mình là Hoàng Văn Diểu. Đúng là mình lạc cha lúc 3 tuổi. 29 năm sau (1990) mình sang Lào Ä‘i tìm cha. Không xu dính túi, nên phải hành nghề cắt tóc để kiếm nÆ¡i ăn, ở rồi tá»± dÆ°ng trở thành thợ cắt tóc nổi tiếng ở Thủ Ä‘ô Vientiane và được mời cắt tóc cho các nguyên thủ quốc gia Lào. TrÆ°á»›c Ä‘ó, người Lào gọi tôi là Thoong “tắt thổm” (Thoong cắt tóc) nhÆ°ng giờ họ gọi tôi là Thoong “trầm hÆ°Æ¡ng” vì tôi có hÆ¡n 2.000 hecta rừng trầm hÆ°Æ¡ng”.

Mối liên kết Nhiều cÆ¡ quan báo chí có đến 70% cá»™ng tác viên góp tin bài thường xuyên. Má»™t số tờ báo có nhiều bạn đọc còn có riêng Phòng công tác bạn đọc. Hàng ngày thông qua chỉ đạo của Tòa soạn, phòng này chuyển tin tức từ bạn đọc cung cấp tá»›i các phóng viên thường trú tại các tỉnh để hiểu tình hình thời sá»±, tin tức liên quan Ä‘ã, Ä‘ang diá»…n ra trong ngày để phục vụ công việc của má»™t nhà báo. Bạn đọc có tin hay, giúp phóng viên xây dá»±ng thành tác phẩm gây dÆ° luận tốt trong xã há»™i thì được Tòa soạn trao Giấy chứng nhân “Bạn đồng hành quanh tôi”, kèm tiền thưởng lá»›n hÆ¡n nhuận bút bài báo Ä‘ã đăng.

Tôi vừa ghi vừa “ghim” vào trí nhá»› câu chuyện li kì của anh trên chặng đường 70 km từ Thủ Ä‘ô Vientiane đến trang trại trầm hÆ°Æ¡ng ở bản Noọng Bủa thuá»™c huyện Phôn Hồng, tỉnh Vientiane. Anh kể, cha anh là Poỏng Sắc Vông Pha Nít Cha LÆ¡n từ Quảng Đông sang Hong Kong rồi dừng lại Thái Lan hành nghề bốc vác thuê cho ông chủ nhà máy xay gạo vùng Đông Bắc Thái Lan. Nhờ có uy tín, sáu năm sau, ông Vông trở thành người quản lí nhà máy.

Tám năm tiếp theo, ông Vông mua trọn nhà máy, trở thành ông chủ nổi tiếng năm 28 tuổi. Năm 16 tuổi, bà Cù Thị Sáu (Việt kiều ở thôn An Lạc Trung, xã Yên Hồng, huyện Ý Yên, Nam Định) kết duyên vá»›i ông Vông. Diểu là con thứ tÆ° của cuá»™c tình tha hÆ°Æ¡ng này.

Năm 1960, khi Diểu má»›i 3 tuổi thì mẹ Ä‘em “bán” cho nhà chùa ở Khỏn Kèn, tỉnh U Đon (Thái Lan) để lấy phÆ°á»›c. Trên đường hai mẹ con tá»›i chùa không may bị tai nạn giao thông. Vì bảo vệ mạng sống của con, bà mẹ trẻ 26 tuổi phải chịu để cánh cá»­a xe dập nát má»™t chân mình. Đó là năm ông Vông làm ăn lụi bại do nhà máy xay gạo bị hỏa hoạn thiêu rụi, phải chuyển lên Bang Kok lập nghiệp.

Còn mẹ con bà Sáu theo ông bà ngoại (má»™t trong những việt kiều hoạt Ä‘á»™ng cách mạng) về lại Nam Định. Đó là chuyến Ä‘i của sá»± chia cắt dằng dặc tình vợ chồng, cha con. 29 năm sau Diểu tìm được cha khi ông là Phó Chủ tịch há»™i đồng quản trị sản xuất rượu nổi tiếng - má»™t tỉ phú ở Thái Lan.

Thời gian Ä‘i tìm cha, Diểu đặt cho mình tên Thoong (tiếng Thái, Thoong nghÄ©a là vàng). Biết cha là má»™t tỉ phú nhÆ°ng Thoong không xin má»™t đồng mà vẫn nhẫn nại cắt tóc thuê “làm đầu đường, ở xó chợ”. Lúc ấy, Thoong không ngờ ông Vông Ä‘ang thá»­ sức đứa con trai nhÆ° lời ông ghi trong cuốn nhật kí hồi ấy: “Tôi sẽ cho Thoong cái nghiệp chứ không cho Thoong tiền”. Còn Thoong vừa cắt tóc, vừa tá»± học nói tiếng Lào.

Sở dÄ© Thoong chọn nghề cắt tóc kiếm kế sinh nhai vì nghề này không cần nhiều vốn. Vả lại, thấy tiệm nào ở Vientiane cÅ©ng cắt tóc bằng tông-Ä‘Æ¡, không có ai dùng được kéo, trong khi Ä‘ó cắt tóc bằng kéo là năng khiếu của Diểu hồi làm công tác Đoàn ở Nhà máy Dệt Nam Định.

Thế là nhờ “múa” kéo dẻo quẹo và nói chuyện tiếu lâm nhÆ° khiếu, nên nhiều người tìm đến tiệm Thoong làm thuê cắt tóc. Dần dần ông chủ tiệm cắt tóc giao cho Thoong chuyên phục vụ cán bá»™ cao cấp của Lào.

Má»™t hôm Ä‘ang “múa” kéo, Thoong thấy má»™t chiếc xe con sang trọng Ä‘á»— xịch trÆ°á»›c tiệm. Má»™t sÄ© quan công an bÆ°á»›c đến nói vá»›i Thoong: “Anh chuẩn bị đồ nghề, khoảng 30 phút nữa mời anh đến cắt tóc tại nhà”. Lần đầu tiên Thoong ngồi xe con Ä‘i hành nghề tại gia. NhÆ°ng Ä‘iều làm anh ngạc nhiên nhất là hôm ấy khách cắt tóc là ông Nouhak Phoumsavan - Chủ tịch nÆ°á»›c Lào Ä‘ang ngồi giữa bốn cảnh vệ an ninh trong căn phòng chừng 16m2.

Anh nhá»›, lúc ấy “tay run, trán toát mồ hôi há»™t vì khách là vị Chủ tịch nÆ°á»›c mà mình là người Ä‘i làm mÆ°á»›n. Ná»­a tháng sau, anh đến cắt tóc lần hai cho ông nhÆ°ng trong phòng chỉ còn hai cảnh vệ. Lần ba thì chỉ còn má»™t cảnh vệ. Đến lần bốn chỉ còn “ông Chủ tịch nÆ°á»›c và mình tôi”.

Vị thứ hai mà anh được mời đến cắt tóc là ông Souphanouvong, nguyên Chủ tịch nÆ°á»›c. Anh nhá»› lần cuối cùng cắt tóc cho ông: “Lần ấy, cụ Ä‘ang Ä‘au nhÆ°ng miệng vẫn nhai trầu. Cảnh vệ yêu cầu thay vì cạo râu, dùng tông-Ä‘Æ¡ để tỉa râu cho cụ. Đây là Ä‘á»™ng tác hiểm hóc nhất vì miệng của cụ luôn chuyển Ä‘á»™ng do nhai trầu mà mình chÆ°a bao giờ dùng tông-Ä‘Æ¡ để tỉa râu. NhÆ°ng cÅ©ng chỉ 20 phút sau mình nhận được 400 kíp tiền công kèm theo lời khen của cảnh vệ”.

Riêng trang trại hÆ¡n 2.000 hecta rừng trầm của anh là cả má»™t công cuá»™c trồng “vàng” vá»›i 20.000 cây trầm hÆ°Æ¡ng (1 hecta - 1.000 cây, sau 6 năm có giá trung bình 300 USD/cây). Cùng vá»›i việc trồng “vàng”, anh xóa nghèo cho bản Noọng Bủa khi 365 người dân bản trở thành nhân công vừa ngăn lâm tặc, bảo vệ rừng trầm vừa chăm sóc 15 villa là “thái hậu lâu” vá»›i trị giá xây dá»±ng là 25.000 USD hồi Ä‘ó. Má»›i Ä‘ây, gặp lại Thoong “tắt thổm” thì biết anh còn kiêm thêm nhiều “vai” quan trọng nữa tại Lào./.

Theo VÅ© Toàn/Người làm báo