Nghề Ä‘òi hỏi tinh anh, nhạy cảm

Làm nghề nào cÅ©ng ít nhiều cần có cảm xúc. Không có cảm xúc dá»… trở thành con người khô khan, lạnh lùng, nhạt nhẽo. Làm nghề gắn bó vá»›i chữ nghÄ©a nhÆ° nghề văn, nghề báo mà không có cảm xúc thì khi thể hiện tác phẩm khó có thể có những câu từ nuá»™t nà, tÆ°Æ¡i má»›i được. Nghề báo luôn Ä‘òi hỏi phải có sá»± tinh anh, tỉnh táo, minh mẫn, nhạy cảm cần thiết để giữ được sá»± công tâm, trung thá»±c, khách quan, cân bằng của ngòi bút.

Sá»± sáng suốt của lý trí là rất cần thiết, song tác phẩm báo chí sẽ trở thành những dòng chữ “vô hồn”, khô cứng nếu nhÆ° không được soi chiếu và thẩm thấu qua má»™t cảm xúc sâu sắc của người cầm bút.

Theo tâm lý học, cảm xúc là má»™t hình thức trải nghiệm của con người thông qua thái Ä‘á»™ của mình đối vá»›i sá»± vật, hiện tượng của hiện thá»±c khách quan, vá»›i người khác, vá»›i xã há»™i và vá»›i chính bản thân. Cảm xúc có nhiều loại nhÆ° cảm xúc đạo đức, cảm xúc thẩm mỹ, cảm xúc trí tuệ. Cảm xúc luôn mang dấu ấn chủ quan, có tính tích cá»±c và tính tiêu cá»±c. Những biểu hiện của cảm xúc tiêu cá»±c cần tránh xa, loại bỏ là các biểu hiện: chán chường, nhút nhát, sợ hãi, tức giận, ghét bỏ, hận thù, kích Ä‘á»™ng, quá khích... Những biểu hiện của cảm xúc tích cá»±c cần nuôi dưỡng là yêu thích, hào hứng, hÆ°ng phấn, tá»± tin...

Nhiều người gắn bó lâu năm vá»›i nghề báo Ä‘ã Ä‘úc kết, Ä‘iều quan ngại nhất đối nhà báo là sá»± “chai lì” cảm xúc. “Chai lì” nghÄ©a là sá»± dày dạn, trÆ¡ lì do tiếp xúc, trải qua quá nhiều, đến mức hầu nhÆ° không còn có biểu hiện rung Ä‘á»™ng trÆ°á»›c các sá»± vật, hiện tượng và cuá»™c sống, con người và xã há»™i. Khi ai Ä‘ó rÆ¡i vào thời Ä‘iểm hay trạng thái “chai lì cảm xúc” thì đừng nói đến chuyện sáng tạo ra những tác phẩm báo chí hay, lay Ä‘á»™ng lòng người.

Trong khi Ä‘ó, má»™t trong những đặc trÆ°ng của nghề báo là thường xuyên được tiếp cận vá»›i nhiều nguồn tin, tiếp xúc vá»›i nhiều đối tượng, thành phần trong xã há»™i, được Ä‘i Ä‘ây Ä‘i Ä‘ó ở nhiều nÆ¡i và cÅ©ng có thể gặp lại các nguồn tin, đối tượng, thành phần, địa Ä‘iểm mà mình Ä‘ã từng tiếp xúc, trải qua. Nếu không có cách “hâm nóng” và nuôi dưỡng cảm xúc tích cá»±c, những sá»± “gặp lại” Ä‘ó có thể là má»™t trong những nguyên nhân làm hạn chế, thậm chí “giết chết” sá»± sáng tạo trong nghề báo.

Không á»· lại công nghệ

Thá»±c tế cho thấy, ngoài năng lá»±c phát hiện, phân tích, bình luận, lý giải, xâu chuá»—i và thể hiện vấn đề má»™t cách mềm mại, trôi chảy, những bài báo hay bao giờ cÅ©ng xuất phát từ tình cảm, cảm xúc tích cá»±c của tác giả.

Không có cảm xúc tích cá»±c, tức là không mang trong mình những tâm trạng Ä‘am mê nghề, yêu thích nghiệp, lại thiếu sá»± hào hứng, hÆ°ng phấn trong quá trình thể hiện, sáng tạo tác phẩm thì khó có thể cho ra đời những bài báo tốt.

Viết báo, tuy rất cần “cái đầu lạnh” nhÆ°ng nếu không có sá»± thôi thúc từ “trái tim nóng”, không có Ä‘á»™ng lá»±c xuất phát từ tình yêu nghề nghiệp nồng nàn, sâu sắc đừng hy vọng tạo ra những “đứa con tinh thần” có giá trị phục vụ công chúng.

Nếu nhà báo chỉ dá»±a vào những thông tin trong thông cáo báo chí Ä‘ã được in sẵn; tin vào những bài viết quảng bá Ä‘ã được chính doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân nào Ä‘ó chuẩn bị trÆ°á»›c; bám theo những thông tin chÆ°a được kiểm chứng trên mạng xã há»™i; hay chỉ ngồi trên ghế salon trong “phòng lạnh” rồi cầm chiếc Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng lên “a lô” hỏi người này vài ý, người kia vài câu rồi viết thành bài... thì dù có cố gắng trau chuốt đến bao nhiêu, tác phẩm báo chí cÅ©ng khó “có hồn”!

Má»™t khi nhà báo không có tinh thần xông pha, dấn thân vào cuá»™c sống vô cùng sôi Ä‘á»™ng, phong phú của xã há»™i và Ä‘i sâu khám phá, tìm hiểu biết bao vấn đề nóng bỏng nảy sinh, diá»…n ra trên mọi nẻo đường, thôn quê, góc phố và ở khắp hang cùng, ngõ hẻm của địa phÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c khó có thể nuôi dưỡng được cảm xúc tích cá»±c để tạo ra những tác phẩm báo chí giàu tính thá»±c tiá»…n.

Thời nào cÅ©ng vậy, dấn thân vào thá»±c tế không chỉ là yêu cầu về phẩm chất nghề nghiệp, mà còn là Ä‘iều kiện, tiền đề để nuôi dưỡng cảm xúc tích cá»±c của nhà báo. Vì cảm xúc tích cá»±c không tá»± nhiên mà có, mà nó được nảy nở, hình thành, xuất hiện từ chính/bằng sá»± tìm hiểu, khám phá, trải nghiệm, chiêm nghiệm từ những chuyến Ä‘i thá»±c tế của nhà báo. “Có bá»™t má»›i gá»™t nên hồ”.

Không có sá»± xả thân, lăn lá»™n, “tắm mình” trong thá»±c tiá»…n sống Ä‘á»™ng; không có sá»± hào hứng vá»›i những niềm vui, hạnh phúc của đồng bào; không có sá»± cảm thông, sẻ chia vá»›i những thiệt thòi, mất mát của những người dân rÆ¡i vào cảnh khó khăn, hoạn nạn mà mình trá»±c tiếp chứng kiến; không có sá»± băn khoăn, trăn trở vá»›i những ná»—i lo lắng của bà con mà mình “tai nghe, mắt thấy”; không có sá»± bức xúc, bất bình trÆ°á»›c tệ nạn tham nhÅ©ng, tiêu cá»±c thông qua sá»± nhập vai Ä‘iều tra của mình... thì không có thể tạo ra “xung lá»±c” mạnh mẽ, sâu sắc cho ngòi bút.

Xã há»™i càng văn minh, công chúng càng mong muốn, Ä‘òi hỏi những tác phẩm báo chí không chỉ kịp thời, nhanh nhạy về thời Ä‘iểm thông tin, chính xác về sá»± kiện, mà còn phải chứa Ä‘á»±ng sá»± lập luận, phân tích, lý giải vấn đề má»™t cách sâu sắc, sinh Ä‘á»™ng, thuyết phục, dá»… Ä‘i vào lòng người.

Thời gian gần Ä‘ây, người ta hay nói đến cuá»™c cách mạng công nghiệp 4.0, trong Ä‘ó có “làm báo 4.0”. Rồi Ä‘ây trí tuệ nhân tạo, robot thông minh có thể tá»± sản xuất được những thông tin để phục vụ nhu cầu công chúng, nhÆ°ng dù “phóng viên robot” có “siêu đẳng” đến mức nào thì cÅ©ng không thể, không bao giờ thay thế được hoàn toàn trí tuệ, đặc biệt là cảm xúc tích cá»±c chỉ có ở con người.

Dù rất cần ứng dụng những thành tá»±u của cuá»™c cách mạng công nghiệp 4.0 vào công việc làm báo để góp phần Ä‘Æ°a thông tin nhanh hÆ¡n đến bạn đọc, nhÆ°ng vá»›i những người làm báo không bao giờ được phép á»· lại vào công nghệ hiện đại mà sao nhãng, lÆ¡ là trong việc rèn luyện tác phong, đạo đức làm nghề nói chung, duy trì và nuôi dưỡng cảm xúc nghề báo nói riêng. Bởi cảm xúc tích cá»±c là má»™t trong những yếu tố cÆ¡ bản góp phần làm nên tÆ° cách chân chính của người làm báo, cÅ©ng nhÆ° góp phần tạo ra những tác phẩm báo chí giàu ý nghÄ©a phục vụ công chúng và xã há»™i./.

Theo Thiện Văn/Tạp chí Người làm báo