Mường Lát và Quan SÆ¡n là 2 địa phÆ°Æ¡ng tôi lá»±a chọn đăng ký đề tài thá»±c hiện. Điểm dừng chân đầu tiên trong những ngày cuối năm là huyện Quan SÆ¡n. Theo chân những người cán bá»™ Há»™i Chữ thập đỏ tỉnh, tôi được chứng kiến lá»… bàn giao nhà Chữ thập đỏ cho há»™ dân bản Bo Hiềng, xã Na Mèo và thị trấn huyện Quan SÆ¡n. Trong ngôi nhà sàn má»›i dá»±ng còn thÆ¡m mùi gá»— má»›i, dÆ°á»›i sá»± chứng kiến lãnh đạo xã, của bà con nhân dân bản Bo Hiềng, anh Vi Văn Mạnh xúc Ä‘á»™ng Ä‘ón nhận món quà và số tiền 40 triệu đồng do bà Trịnh Thị Tiếp, Chủ tịch Há»™i Chữ thập đỏ tỉnh Thanh Hóa thay mặt lãnh đạo Há»™i Chữ thập đỏ tỉnh Quảng Nam trao há»— trợ. Anh Mạnh là quân nhân xuất ngÅ©, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, bệnh tật thường xuyên. Ngôi nhà của gia Ä‘ình anh Mạnh vốn Ä‘ã dá»™t nát, do ảnh hưởng đợt mÆ°a lÅ© cuối tháng 8 và đầu tháng 9 vừa qua Ä‘ã hÆ° hỏng nặng. Được sá»± giúp đỡ của Há»™i Chữ thập đỏ Quảng Nam cùng anh em họ hàng, ngôi nhà xây dá»±ng vá»›i tổng số tiền 180 triệu đồng Ä‘ã hoàn thành. Xuân má»›i cận kề, từ nay gia Ä‘ình anh Mạnh Ä‘ã không còn lo lắng về nhà ở, chỉ lo làm ăn. CÅ©ng nhÆ° gia Ä‘ình anh Mạnh, gia Ä‘ình ông Vi Văn Trá»±c, tiểu khu 6, thị trấn Quan SÆ¡n được há»— trợ xây ngôi nhà má»›i khang trang sau đợt mÆ°a lÅ© vừa qua. Đây là cái Tết đầu tiên rất ý nghÄ©a khi gia Ä‘ình ông Trá»±c Ä‘ón xuân trong ngôi nhà má»›i.

Không chỉ gia Ä‘ình anh Mạnh, ông Trá»±c mà còn nhiều gia Ä‘ình có hoàn cảnh khó khăn, không có Ä‘iều kiện xây dá»±ng ngôi nhà kiên cố Ä‘ã và Ä‘ang nhận được sá»± giúp đỡ từ các tổ chức, cá nhân xây tặng căn nhà “Chữ thập đỏ”. Hoạt Ä‘á»™ng xây tặng “Nhà Chữ thập đỏ” là má»™t trong hoạt Ä‘á»™ng hưởng ứng phong trào “Tết vì người nghèo và nạn nhân chất Ä‘á»™c da cam” do Trung Æ°Æ¡ng Há»™i Chữ thập đỏ Việt Nam phát Ä‘á»™ng dịp Xuân Ká»· Hợi 2019 và nhận được sá»± hưởng ứng của các cấp Há»™i Chữ thập đỏ trên cả nÆ°á»›c cÅ©ng nhÆ° các tổ chức, cá nhân, tấm lòng hảo tâm trong và ngoài nÆ°á»›c hÆ°á»›ng về hoàn cảnh khó khăn, số phận kém may mắn.

Điểm dừng chân cuối cùng trong chuyến Ä‘i những ngày cuối năm là huyện Mường Lát, nÆ¡i có hÆ¡n 90% dân số là người Mông sinh sống đều khắp 9 xã, thị trấn. Khi tôi bày tỏ muốn tìm hiểu về cây khèn Mông, cách đồng bào Ä‘ang gìn giữ và phát huy nó ra sao, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Mường Lát TrÆ°Æ¡ng Thị Huyên giá»›i thiệu vá»›i tôi về Pù Nhi. Cuá»™c sống của đồng bào nÆ¡i Ä‘ây dẫu còn nhiều khó khăn, nhiều tập quán lạc hậu còn ăn sâu trong nếp nghÄ©, cách làm của đồng bào, những giá trị văn hóa truyền thống ít dần bị mai má»™t. NhÆ°ng có má»™t “báu vật” được xem hồn cốt làm nên bản sắc văn hóa riêng của dân tá»™c Mông vẫn được những người dân nÆ¡i Ä‘ây gìn giữ, có những người dành tất cả tình yêu, niềm Ä‘am mê cho nó - Đó là cây Khèn.

Sau những ngày mÆ°a lÅ©, Pù Nhi Ä‘ã yên bình trở lại, bên ven đường những bông hoa tím ngắt nở rá»™. Mùa này, bà con Ä‘ã thu hoạch mùa màng xong, dăm ba chị người Mông ngồi bên bậc cá»­a, trên tay cầm mảnh vải sặc sỡ Ä‘Æ°Æ¡ng khâu dở, tiếng cười nói rôm rả. Người tôi tìm đến là HÆ¡ Pó Dinh - người làm khèn và thổi khèn nổi tiếng ở Pù Nhi. Nhà Pó Dinh ở Ä‘á»™i 3 bản Na Tao, chỉ cách trung tâm xã Ä‘á»™ 1 cây nhÆ°ng con đường đất dốc Ä‘á chỉ đủ cho chiếc xe máy Ä‘i qua cÅ©ng đủ tôi toát mồ hôi. Nhà Pó Dinh cheo len bên sườn núi, phía trÆ°á»›c là khu ruá»™ng bậc thang vừa thu hoạch lúa xong. Biết thổi khèn từ khi 18 tuổi nhÆ°ng đến năm 39 tuổi anh má»›i có “duyên” vá»›i làm khèn, năm nay anh Ä‘ã tuổi 40. Trong quan niệm của đồng bào Mông, khèn được xem là vật thiêng mang giá trị tâm linh, gắn liền vá»›i đời sống tinh thần. Khèn được dùng nhiều vào dịp lá»…, tết, gắn kết tình yêu Ä‘ôi lứa. Cây khèn cÅ©ng theo người Mông lên nÆ°Æ¡ng, lên rẫy, để khi mệt nhọc tiếng khèn cất lên xóa tan mọi muá»™n phiền, thay cho những lời nói, tâm tÆ° và cả những Æ°á»›c mÆ¡. Đặc biệt, cây khèn là vật không thể thiếu trong tang lá»… của đồng bào Mông. Pó Dinh nói “Tiếng khèn là công cụ để người sống và người chết giao tiếp vá»›i nhau. Chỉ đường dẫn lá»—i cho linh hồn người chết đến vá»›i “thần tiên”, thanh thản”.

Giữa đại ngàn bao la hùng vÄ© của núi rừng, HÆ¡ Pó Dinh cất lên tiếng khèn tha thiết, lúc trầm bổng, lúc rá»™n ràng khiến người nghe cảm thấy chá»™n rá»™n, cảm nhận mùa xuân Ä‘ang chạm khẽ, len lỏi vào từng nếp nhà của đồng bào Mông nÆ¡i Ä‘ây. Tôi bá»—ng mường tượng ra những chàng trai, cô gái Mông xúng xính trong trang phục dân tá»™c, dập dìu bên nhau trên con đường đến chợ, hay tụ tập trên má»™t bãi đất trống. Chàng cất tiếng khèn thay cho lời muốn nói, nàng e lệ Ä‘ôi má Ä‘ào á»­ng hồng trong nắng mai. Đó nhÆ° má»™t thứ đặc sản trong văn hóa tinh thần của đồng bào Mông, nhÆ° má»™t phần máu thịt không thể tách rời. Và sau chuyến Ä‘i ấy, tôi có được bài viết đăng trên số báo tết.

Thảo Nguyên