Năm 2018, cả nền giáo dục nÆ°á»›c nhà chấn Ä‘á»™ng bởi sá»± việc gian lận, tiêu cá»±c trong thi cá»­, vụ việc Ä‘ã dần được Ä‘iều tra làm rõ, tuy nhiên nhiều cÆ¡ há»™i vào đại học Ä‘ã bị tÆ°á»›c bỏ, nhiều cánh cá»­a bÆ°á»›c vào tÆ°Æ¡ng lai theo Ä‘ó mà bị khép lại. Kỳ thi THPT Quốc gia năm 2019 Ä‘ang bÆ°á»›c vào giai Ä‘oạn cao Ä‘iểm rất cần sá»± chung tay vào cuá»™c của các Bá»™, Ban, ngành để sá»± việc trÆ°á»›c kia không còn bị lặp lại, trong Ä‘ó có sá»± tham gia của báo chí và truyền thông. Nhà báo và Công luận Ä‘ã có cuá»™c trao đổi vá»›i Nhà báo Đào Ngọc TÆ°á»›c - Phó Tổng Biên tập Báo Giáo dục Việt Nam về trách nhiệm của báo chí trong cuá»™c chiến chống gian lận thi cá»­.

+ Câu chuyện gian lận thi cá»­ quy mô lá»›n lần này Ä‘ã thá»±c sá»± gây sốc cho toàn xã há»™i. Ai cÅ©ng biết gian lận thi cá»­ sẽ để lại những hậu quả rất nặng nề, trÆ°á»›c hết là làm tổn thÆ°Æ¡ng các thầy cô giáo chân chính và phụ huynh tá»­ tế, mất uy tín nền giáo dục và ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân, là má»™t nhà báo công tác trong lÄ©nh vá»±c giáo dục, anh có những trăn trở gì?

- Tất cả chúng ta, những ai tâm huyết và quan tâm tá»›i sá»± nghiệp giáo dục đều có những trăn trở vá»›i ngành, làm sao để ngành giáo dục chuyển biến mạnh hÆ¡n nữa.  

Theo quan Ä‘iểm của tôi, các hoạt Ä‘á»™ng mang tính chính sách không có cái gì có thể hoàn hảo được, má»™t kỳ thi Quốc gia cÅ©ng vậy thôi bởi nó cÅ©ng là má»™t chính sách. Nó sẽ tồn tại những kẽ hở và những người cần câm nảy má»±c, những người thá»±c hiện chính sách nếu cố tình hoặc tìm mọi cách để lợi dụng kẽ hở Ä‘ó nhằm phục vụ lợi ích riêng thì kiểu gì cÅ©ng sẽ có tiêu cá»±c xảy ra. Điều này chúng ta có thể thấy rất rõ. Tuy nhiên, sá»± lợi dụng để phục vụ lợi ích riêng của họ ở Ä‘ây Ä‘ã, gây ra má»™t ảnh hưởng xã há»™i cá»±c kỳ lá»›n và rất trầm trọng. Niềm tin không phải chỉ của nhà báo Ä‘âu, mà là của cả nhân dân vào kỳ thi THPT Quốc gia bị giảm sút rất lá»›n. Người ta lo lắng chứ, sợ rằng sẽ mất công bằng đối vá»›i những con em, thí sinh Ä‘ã miệt mài học thật, thi thật. Các kỳ thi được tổ chức để tuyển nhân tài thì lại được Ä‘Æ°a vào những thí sinh không đảm bảo chất lượng nếu không muốn nói là rất kém. CÅ©ng may là kỳ thi má»›i được phát hiện ở 3 tỉnh thành chứ chÆ°a lan rá»™ng.

+  Trong scandal bất thường trong Ä‘iểm thi vừa qua, sau khi báo chí vào cuá»™c, Bá»™ Giáo dục - Đào tạo Ä‘ã tổ chức thanh tra kết quả, từ Ä‘ó tìm ra “lá»— hổng” gian lận thi. Anh Ä‘ánh giá thế nào về vai trò của báo chí trong việc này?

- Việc phát hiện các vấn đề tiêu cá»±c bây giờ, đặc biệt là tiêu cá»±c trong thi cá»­ có công rất lá»›n của báo chí.

Khi có phổ Ä‘iểm về kỳ thi THPT Quốc gia được công bố, mà phổ Ä‘iểm này rất quan trọng. Nó Ä‘ánh giá kết quả học tập của học sinh đạt ở trình Ä‘á»™ nào, cái phân bố và khả năng học tập ở từng miền khác nhau nhÆ° thế nào. Đối vá»›i người làm nghiên cứu khoa học thì phổ Ä‘iểm này còn giúp cho họ hoạch định việc Ä‘ào tạo trong tÆ°Æ¡ng lai. Khi phổ Ä‘iểm này xuất hiện, nhìn vào má»™t số môn học các chuyên gia nhanh chóng phát hiện ra sá»± bất thường trong kỳ thi THPT Quốc gia tại các tỉnh SÆ¡n La, Hà Giang rồi sau Ä‘ó là Hòa Bình nhÆ° chúng ta Ä‘ã biết. Báo Ä‘iện tá»­ Giáo dục Việt Nam thời Ä‘iểm Ä‘ó cÅ©ng nhận được nhiều phản hồi, email, Ä‘iện thoại thông báo từ các chuyên gia và ngay lập tức vào cuá»™c. Sau Ä‘ó, trên mạng xã há»™i Ä‘ã có dÆ° luận thông tin về vụ việc cùng vá»›i sá»± nhanh chóng vào cuá»™c của báo chí, liên tục Ä‘iều tra, thông tin về các nghi vấn từ phổ Ä‘iểm, thí sinh, thậm chí là cả từng môn thi mà sau Ä‘ó các Bá»™ Giáo dục và Đào tạo, Bá»™ Công an, các ban ngành có trách nhiệm liên quan Ä‘ã vào cuá»™c vá»›i tinh thần khẩn trÆ°Æ¡ng làm rõ những dấu hiệu nghi vấn trên. Có thể nói, báo chí vá»›i chức năng của mình Ä‘ã rất nhanh nhạy, kịp thời góp phần tìm ra lá»— hổng của kỳ thi THPT Quốc gia, phần nào Ä‘ó cùng chung sức Ä‘em lại sá»± thật và trả lại công bằng cho kỳ thi.

+  Chúng ta biết rằng kết quả kỳ thi THPT Quốc gia có ảnh hưởng rất lá»›n đến tÆ°Æ¡ng lai của má»—i thí sinh, tôi đồng ý báo chí cần phải thông tin nhanh chóng nhÆ°ng cách thông tin Ä‘ó phải nhÆ° thế nào để việc Ä‘Æ°a thông tin không theo lối “má»™t chiều”, định hÆ°á»›ng ý kiến của Ä‘á»™c giả theo nhận định chủ quan của người viết cÅ©ng có thể dẫn tá»›i những sai lệch, sai lầm?

- Tôi cho rằng việc cung cấp thông tin nhanh chóng là nhiệm vụ của mọi tờ báo. Tuy nhiên, đối vá»›i giáo dục, những thông tin sai có thể hủy hoại tÆ°Æ¡ng lai hoặc nhân cách của má»™t con người thì cần phải hết sức thận trọng. Thận trọng từ tòa soạn đến phóng viên.

NhÆ° ở tòa soạn tôi, khi nhận được thông tin chúng tôi cÅ©ng ngay lập tức thành lập má»™t tổ công tác xem xét về vấn đề tiêu cá»±c trong kỳ thi THPT Quốc gia. Tổ công tác phải bao gồm các phóng viên chuyên biệt Ä‘ã tham gia làm công tác giáo dục nhiều năm, má»™t số phóng viên về Pháp luật, Ná»™i chính, Quốc há»™i để tham vấn các ý kiến liên quan về pháp luật, má»™t số phóng viên phụ trách ngành giáo dục khác cÅ©ng phải tham gia. Việc đầu tiên chúng tôi tổ chức tiếp cận vá»›i đầu nguồn tin, tiếp cận vá»›i các cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c về vụ việc đồng thời lên má»™t kế hoạch dài hÆ¡n, tiếp cận vá»›i các đối tượng rá»™ng hÆ¡n để đảm bảo tiếp cận vá»›i thông tin nhiều chiều đảm bảo công bằng cho tất cả thí sinh bởi chúng tôi hiểu, thông tin Ä‘úng có thể Ä‘em lại công bằng và cÆ¡ há»™i cho các thí sinh khác nhÆ°ng nếu nhận định sai có thể sẽ hủy hoại má»™t con người. Trên thá»±c tế Ä‘ã có trường hợp thí sinh bị oan khi bị Ä‘Æ°a vào danh sách được nâng Ä‘iểm nhÆ° sau kết luận thì không phải. Cho nên sá»± thận trọng này rất quan trọng. Các nguồn tin khi về tòa soạn lại được họp và Ä‘ánh giá má»™t lần nữa ná»™i dung nào đăng hay không.

Nhãn quan của nhà báo nếu là những người thành kiến sẽ rất nguy hiểm. Nguy hiểm ở chá»— họ không nhìn thấy cái tiến bá»™ mà chỉ nhìn thấy tiêu cá»±c thôi, họ thích cái tiêu cá»±c nên cÅ©ng không muốn tìm cách tháo gỡ. Nhà báo mà cứ Ä‘i theo suy nghÄ© nhÆ° vậy sẽ dẫn đến nhiều hệ quả nguy hiểm. Chúng ta cần thấy được những cái tiêu cá»±c Ä‘ó có Ä‘áng tồn tại hay không và không để tiêu cá»±c dẫn dắt. Do Ä‘ó, nhà báo cần phải bình tÄ©nh tham khảo nhiều nguồn thông tin để khắc phục thành kiến tiêu cá»±c và quan trọng nhất cần phải tôn trọng sá»± thật.

+ Äá»ƒ kỳ thi THPT năm 2019 được diá»…n ra má»™t cách thành công, cần sá»± chung tay góp sức, đồng hành của cả xã há»™i, trong Ä‘ó có vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí. Vậy báo chí cần có những Ä‘óng góp hay những hoạt Ä‘á»™ng cụ thể nhÆ° thế nào, thÆ°a anh?

- Trong kỳ thi THPT Quốc gia năm 2019, tôi nghÄ© báo chí trÆ°á»›c hết phải làm tốt công tác tuyên truyền về chủ trÆ°Æ¡ng, đường lối, chính sách về kỳ thi. Báo chí sẽ cung cấp má»™t cách chính xác và đầy đủ nhất các thông tin về cuá»™c thi đến vá»›i thí sinh và gia Ä‘ình từ kiến thức, thông tin về các quy định, yêu cầu đối vá»›i các thí sinh tham dá»± kỳ thi cÅ©ng nhÆ° các thông tin liên quan nhÆ° lịch thi, địa Ä‘iểm...

Để  tiếp tục chống tiêu cá»±c và gian lận thi cá»­ nói chung và kỳ thi THPT Quốc gia năm nay nói riêng thì báo chí cần phải phát huy cao vai trò giám sát và phản biện của mình. Giám sát má»™t cách cẩn thận, chi tiết để có thể tìm ra được những dấu hiệu nghi vấn hay những sai phạm nếu có, từ Ä‘ó để các Bá»™, ban ngành kịp thời có phÆ°Æ¡ng án xá»­ lý. Bên cạnh Ä‘ó, cần đồng thời phát huy năng lá»±c phản biện của mình nhằm Ä‘em lại má»™t môi trường thi cá»­ trong sạch. Và phản biện thì phải Ä‘i kèm vá»›i Ä‘óng góp, nêu ra vấn đề phải kèm theo giải pháp. Báo chí có thể nêu ra những bất cập, tồn tại đồng thời đề ra giải pháp để khắc phục những tồn tại Ä‘ó cho các nhà chính sách tham khảo và Ä‘iều chỉnh.

Báo chí cÅ©ng cần tìm ra những cá nhân, tập thể, những câu chuyện truyền cảm hứng thi cá»­ để Ä‘á»™ng viên thí sinh và gia Ä‘ình, từ Ä‘ó yên tâm hy vọng hÆ¡n vào nền giáo dục và phấn đấu cho má»™t kỳ thi đạt được kết quả tốt nhất.

+ Trân trọng cảm Æ¡n anh!

Nguyệt Hồ (Thá»±c hiện)/Báo Nhà báo và Công luận