Còn khá trẻ, má»›i chỉ bắt đầu đến công việc làm báo được hÆ¡n 2 năm nhÆ°ng qua trò chuyện, tôi Ä‘ã phần nào cảm nhận được khát khao làm nghề Ä‘ang hừng há»±c cháy trong chàng phóng viên sinh năm 1994 này.

HÆ¡n 2 năm làm báo chuyên nghiệp, Phạm Đông Ä‘ã có má»™t số bài Ä‘iều tra tÆ°Æ¡ng đối thành công và cùng tác nghiệp vá»›i đồng nghiệp, Ä‘ã tạo được dÆ° luận xã há»™i và lòng tin của người dân vào cÆ¡ quan báo chí, nhÆ° loạt bài: “Lạc giữa ma trận làm luật trên sông”, “Xảo trá nhÆ° thị trường thá»±c phẩm chức năng” hay loạt bài “Bát nháo thị trường thuốc Đông y”… Và để có được những phóng sá»± Ä‘iều tra này, theo Phạm Đông thì má»™t phần là vì Ä‘ã may mắn học được cách viết, cách tác nghiệp và sá»± chỉ dạy của các đồng nghiệp Ä‘i trÆ°á»›c.

Khi được hỏi về cách thức thá»±c hiện bài phóng sá»± Ä‘iều tra Ä‘oạt giải vừa qua,  phóng viên Phạm Đông chia sẻ:

Để thá»±c hiện được loạt phóng sá»± Ä‘iều tra Ä‘ó, chúng tôi Ä‘ã dành thời gian nghiên cứu rất kÄ© đề tài, thu thập thông tin bằng sá»± “nhập cuá»™c thá»±c tế” má»™t cách khách quan nhất. Dù gặp không ít những khó khăn từ việc Ä‘i thá»±c tế đến khi đặt bút viết sao cho hay, hấp dẫn, lôi cuốn nhÆ°ng tôi luôn đặt Ä‘ích đến cho mình là Ä‘i tìm sá»± thật và quyết theo bám sá»± việc đến cùng. Cái khó của người viết Ä‘iều tra chính là làm thế nào để tiếp cận được sá»± thật thông qua các nguồn tin chính xác, nhận rõ bản chất vấn đề và cuối cùng là thể hiện bài viết sao cho có phong cách, má»›i mẻ, hấp dẫn.  

Tác phẩm “Nườm nượp cảnh kẹp tiền, Ä‘Æ°a - nhận tại Hải quan Hải Phòng” là phóng sá»± mà nhóm phóng viên chúng tôi Ä‘ã nắm bắt nguồn tin từ hai nguồn. Thứ nhất là từ chính má»™t phóng viên trong nhóm trong quá trình Ä‘i tác nghiệp vô tình thấy những nhân viên chạy lệnh (người khai thuê Hải quan) thường xuyên phải gấp tiền vào trong má»™t tờ giấy và ghim lại, cÅ©ng nhÆ° để tiền trong bá»™ hồ sÆ¡ để ná»™p lệ phí Hải quan và tiếp nhận Hải quan. Thứ hai là sau Ä‘ó nhóm nhận được nguồn tin từ bạn đọc, nói về những tiêu cá»±c xảy ra tại Ä‘ây.

Khi bắt tay vào Ä‘iều tra, nhóm Ä‘ã tìm hiểu và thá»±c hiện đề tài nhÆ°ng không thể hiểu được hết bản chất của vấn đề và không thể tiếp cận được. Sau Ä‘ó, nhóm Ä‘ã phải chuyển hÆ°á»›ng bằng cách nhập vai khác, Ä‘ó là ná»™p hồ sÆ¡ xin làm chính nhân viên chạy lệnh. Tuy nhiên, Ä‘iều này không hề Ä‘Æ¡n giản khi những hồ sÆ¡ nhóm ná»™p vào các công ty chạy lệnh liên tục thất bại, không được xét tuyển và nhận vào làm việc. Tưởng chừng mọi việc rÆ¡i vào bế tắc nhÆ°ng rất may mắn khi nhóm được nhận vào làm việc tại má»™t công ty trên đường Lê Hồng Phong (Hải Phòng). Tại Ä‘ây nhóm Ä‘ã mất rất nhiều thời gian để học việc của những người Ä‘i trÆ°á»›c.

Để bài báo được khách quan, trung thá»±c nhóm không thể trá»±c tiếp thá»±c hiện được việc kẹp tiền trong hồ sÆ¡ và Ä‘Æ°a vào. Tại Chi cục Hải quan nhóm chỉ là người Ä‘i theo, quan sát và quay chụp những nhân viên chạy lệnh khác. Trên thá»±c tế việc tác nghiệp cÅ©ng rất khó khăn khi không phải lúc nào công ty cÅ©ng có mối, có hàng để có thể thường xuyên đến Chi cục Hải quan để tác nghiệp. CÅ©ng có khi hàng về thường xuyên để làm việc nhÆ°ng cÅ©ng có khi cả tháng má»›i về được má»™t vài chuyến hàng để nhận hồ sÆ¡.

Má»™t khó khăn khác mà tôi cùng đồng nghiệp phải đối mặt Ä‘ó là bàn làm việc tại Chi cục Hải quan rất cao, rất khó cho việc quay chụp khi nhân viên chạy lệnh Ä‘Æ°a hồ sÆ¡ vào. Để quay được đủ má»™t quy trình lặp Ä‘i lặp lại việc gấp tiền -> ghim tiền vào giấy -> kẹp tiền vào bá»™ hồ sÆ¡ -> Ä‘Æ°a vào bên trong… là Ä‘iều không hề dá»… dàng. Ngoài ra, cán bá»™ hải quan cÅ©ng quan sát rất kỹ trong phòng làm việc, để ý những nhân viên chạy lệnh thì má»›i nhận hồ sÆ¡.

Theo ghi nhận của nhóm phóng viên những hồ sÆ¡ không có tiền ná»™p vào đều bị trả lại và được cán bá»™ hải quan nhắc nhở, gợi ý về vấn đề lệ phí Ä‘i kèm. Tuy nhiên, việc thu tiền lại không có hóa Ä‘Æ¡n, chứng từ là Ä‘iều rất phổ biến tại Ä‘ây.

Má»™t khó khăn khác mà nhóm phải đối mặt Ä‘ó là ngoài việc nhập vai Ä‘iều tra, vì chúng tôi vẫn phải thá»±c hiện những công việc khác, những đề tài thời sá»± hằng ngày do tòa soạn phân công. Điều này khiến nhóm phải ná»— lá»±c hÆ¡n nữa trong từng công việc, phân bổ thời gian hợp lý để thá»±c hiện.

Phóng viên Phạm Đông(áo trắng) trong má»™t chuyến công tác

Thế nhÆ°ng, rất may mắn là khi bài viết được đăng tải, Tổng cục Hải quan, Bá»™ Tài chính và sau Ä‘ó là Văn phòng Chính phủ Ä‘ã có văn bản phản hồi yêu cầu các cÆ¡ quan chức năng kiểm tra, xá»­ lý vấn đề mà Báo Lao Ä‘á»™ng nêu. Ngoài ra, trá»±c tiếp Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Nguyá»…n Xuân Phúc Ä‘ã chỉ đạo và kiểm tra tại Hải quan Hải Phòng. Đáng chú ý, sau Ä‘ó rất nhiều cán bá»™ hải quan Ä‘ã bị ká»· luật, Ä‘iều chuyển công việc và đặc biệt là tình trạng nhận tiền "bôi trÆ¡n" Ä‘ã không còn xuất hiện tại Ä‘ây nữa. Tất cả, nhóm Ä‘ã có 11 bài phản ánh xung quanh vấn đề này.

Là phóng viên trẻ, chúng tôi biết mình cần phải chấp nhận những khó khăn, nguy hiểm để thá»±c hiện cho ra những bài viết trung thá»±c, khách quan nhất đến vá»›i bạn đọc. Từ Ä‘ó phÆ¡i bày những sá»± việc tiêu cá»±c, những mặt trái của xã há»™i và sá»± nhÅ©ng nhiá»…u, gây phiền hà của cán bá»™ đến vá»›i người dân. Từ Ä‘ó cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c có sá»± Ä‘iều chỉnh, xá»­ lý những cá nhân vi phạm. Điều này là sá»± Ä‘á»™ng viên tinh thần không hề nhỏ, niềm an ủi, khích lệ của xã há»™i đối vá»›i sá»± Ä‘óng góp lá»›n lao của phóng viên và nhấn mạnh sức mạnh của báo chí Ä‘iều tra. Qua Ä‘ó, khuyến khích chúng tôi và các đồng nghiệp tiếp tục đấu tranh cống hiến nhiều hÆ¡n, cho ra những sản phẩm báo chí có chất lượng ngày càng cao.

Giang Phú (ghi)/Báo Nhà báo và Công luận