HÆ¡n lúc nào hết, báo chí cần phải Ä‘i tiên phong trong việc định hÆ°á»›ng và làm chủ dòng chảy thông tin trên “không gian ảo”, thá»±c sá»± là người dẫn dắt và hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận.

“Dịch bệnh” hoành hành

Trong môi trường truyền thông xã há»™i “mở”, người sá»­ dụng dá»… dàng tham gia vào má»™t group (nhóm) nào Ä‘ó trên mạng xã há»™i để trò chuyện và Ä‘Æ°a ra quan Ä‘iểm riêng của mình về má»™t vấn đề mà họ Ä‘ang quan tâm. Do Ä‘ó, cái được gọi là “phi tin tức” Ä‘ang trở thành làn sóng má»›i, ảnh hưởng đến sá»± lá»±a chọn biên tập và xuất bản của cÆ¡ quan báo chí truyền thống, bởi nó Ä‘áp ứng nhu cầu của công chúng hiện đại về những giá trị thông tin nhÆ° tính: má»›i, lạ, khác thường...

Và Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên, má»™t khái niệm trong nghiên cứu báo chí và truyền thông xuất hiện Ä‘ó là tin tức xã há»™i. Đây là lượng thông tin khổng lồ được chia sẻ, trong Ä‘ó phần lá»›n là kiểu “phi tin tức” được đăng tải khắp trên mạng xã há»™i; tạo ra lượng tin giả hoành hành khắp nÆ¡i, tác Ä‘á»™ng rất lá»›n đến tâm lý chung của công chúng, khiến các cÆ¡ quan chức năng, nhất là cÆ¡ quan báo chí lúng túng trong xá»­ lý thông tin.

Tin giả có thể núp bóng dÆ°á»›i nhiều hình thức khác nhau nhÆ° những dòng trạng thái bàn về chuyện ô nhiá»…m hay lụt lá»™i tại má»™t địa phÆ°Æ¡ng, nhÆ°ng lại dùng hình ảnh tận bên kia địa cầu, thậm chí xảy ra từ lâu trong quá khứ hay má»™t bức ảnh của lãnh đạo cấp cao bị gắn vá»›i má»™t phát ngôn gây sốc, mọi người chia sẻ và bình luận mà không quan tâm xem ná»™i dung Ä‘ó có bị xuyên tạc hay không.

Má»™t trong những sản phẩm truyền thông xuất hiện nhiều trên mạng là các tổ chức hay cá nhân tá»± tạo clip, cắt ghép thông tin không có thật, dùng công nghệ để phát tán nhanh, thủ Ä‘oạn ngày càng tinh vi. Để tạo niềm tin của người đọc/xem, các đối tượng còn tạo dá»±ng những website, tài khoản mạng xã há»™i vá»›i những thông tin Ä‘úng trong thời gian đầu nhằm thu hút số lượng người xem, nhÆ°ng sau Ä‘ó các đối tượng sẽ lồng ghép các thông tin giả để người xem không còn phân biệt thật giả, Ä‘úng sai. Điển hình là tình trạng giả mạo các cÆ¡ quan, tổ chức, hoặc cá nhân để tung tin sai sá»± thật, gây sức ép cho tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân nào Ä‘ó trên mạng xã há»™i.

Thá»±c tế này không chỉ yêu cầu các cÆ¡ quan chức năng vào cuá»™c, Ä‘òi hỏi trách nhiệm từ chính cÆ¡ quan báo chí, nhất là các nhà báo, bởi chỉ má»™t dòng status (trạng thái) của nhà báo cÅ©ng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín cá nhân hay tổ chức, từ Ä‘ó thông tin lan truyền, khó kiểm soát trên mạng xã há»™i, tạo “kẽ hở” cho các thế lá»±c thù địch tấn công ngược, gây hoang mang dÆ° luận.

Để ngăn chặn tin giả

Chiếm lÄ©nh “không gian ảo”

Nhìn từ đời sống truyền thông hiện nay có thể thấy, không ít trường hợp cÆ¡ quan báo chí chạy theo hiệu ứng câu view, dẫn đến những thông tin thất thiệt hay thổi phồng má»™t số tình tiết trong sá»± kiện, hoặc “thêm mắm, dặm muối”, cố ý xuyên tạc câu trả lời của đối tượng được phỏng vấn để đạt mục Ä‘ích thu hút sá»± chú ý của Ä‘á»™c giả. Cách làm này Ä‘ã Ä‘i ngược vá»›i tinh thần “sá»± thật là nguyên tắc tối thượng” của báo chí, đồng thời khiến báo chí bị mất niềm tin của công chúng.

Thêm vào Ä‘ó, má»™t bá»™ phận phóng viên làm việc thiếu nghiêm túc, nhiều thông tin vì Ä‘á»™ng cÆ¡ không trong sáng, dá»… dãi trong tác nghiệp, khâu biên tập lÆ¡i lỏng, cẩu thả... để má»™t số tin “hổ lốn” thậm chí là “tin rác” trà trá»™n vá»›i những thông tin chính thống, làm vẩn đục môi trường báo chí truyền thông. Trong thá»±c tế, bất kỳ thông tin báo chí nào đều phải bảo đảm các thuá»™c tính căn bản nhÆ° tính nhân văn, tính giáo dục...

Trong ká»· nguyên số, ít nhiều có sá»± thay đổi, bởi thông tin quá nhanh nhạy, tác Ä‘á»™ng tá»›i đời sống xã há»™i nhanh hÆ¡n, mạnh hÆ¡n. Trong bối cảnh Ä‘ó, rất cần những luồng thông tin chính xác, để kịp thời định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i, lấn át những dòng tin ô tạp trên Internet, từ Ä‘ó có thể chiếm lÄ©nh được “không gian ảo” trên môi trường truyền thông Ä‘a dạng và phức tạp hiện nay.

Đề cao “người gác cổng” thông tin

Trong môi trường truyền thông má»›i, mô hình sản xuất thông tin cÅ©ng có sá»± thay đổi về chất, ká»· nguyên 4.0 tạo Ä‘iều kiện cho chủ thể dÆ° luận má»›i là cá»™ng đồng cÆ° dân mạng ngày càng mạnh hÆ¡n, đồng thời tích hợp lại dá»±a trên đặc Ä‘iểm “cùng nhóm đồng thuận, ngoài nhóm dị kiến”. Đặc Ä‘iểm Ä‘ó có mối liên hệ rất mật thiết vá»›i đặc tính của truyền thông xã há»™i. Các cá thể phân tán này vốn không thể trở thành chủ thể dÆ° luận, tuy nhiên nhờ sá»± kết nối của Internet mà có khả năng hành Ä‘á»™ng tập thể.

Má»™t Ä‘iều Ä‘áng chú ý là, dÆ° luận trên truyền thông xã há»™i trong mô hình truyền thông má»›i Ä‘ã thúc đẩy sá»± ra đời của má»™t số nhóm “lãnh đạo quan Ä‘iểm” (opinion leader) trong công chúng, Ä‘ó là sá»± ra đời của các blog cá nhân, các group trên mạng xã há»™i. Và, những người “lãnh đạo quan Ä‘iểm” Ä‘ó có ảnh hưởng xã há»™i nhất định. Do Ä‘ó, sá»± chủ Ä‘á»™ng vào cuá»™c của báo chí là cần thiết, thá»±c sá»± là “kênh” thông tin quan trọng, nÆ¡i cung cấp thông tin chính xác, tạo dá»±ng niềm tin xã há»™i và là “người gác cổng” thông tin, định hÆ°á»›ng dÆ° luận tốt trên mạng Internet.

Tăng lượng thông tin “sạch”

Cùng vá»›i sá»± phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền thông, cuá»™c chiến chống tin giả sẽ vẫn còn vô cùng cam go, khốc liệt bởi hằng ngày, hằng giờ, tin giả giống nhÆ° má»™t “dịch bệnh” vẫn tìm mọi con đường, mọi cách thức để len lỏi, gieo rắc, phát tán trong cá»™ng đồng thông tin sai sá»± thật, xuyên tạc, thổi phồng sá»± sợ hãi, gây hoang mang trong dÆ° luận xã há»™i.

Do Ä‘ó, trong “cuá»™c Ä‘ua” về thông tin, nhất là vá»›i thông tin trên mạng xã há»™i, hÆ¡n ai hết báo chí Ä‘ang nắm giữ nhiều lợi thế. Má»™t chân lý có thể rút ra, Ä‘Æ°a tin Ä‘úng chÆ°a đủ mà các nhà báo cần có nghÄ©a vụ vạch trần và dập tắt tin giả cÅ©ng nhÆ° thông tin bị bóp méo, vốn thường được nhiều người đọc và chia sẻ trên mạng hÆ¡n là sá»± thật; tăng thêm lượng thông tin “sạch” cho công chúng, hạn chế cÆ¡ há»™i cho những đối tượng lợi dụng sá»± kém hiểu biết, sá»± tò mò của người dân... để kích Ä‘á»™ng, trục lợi.

Người làm báo luôn phải đặt lợi ích dân tá»™c, lợi ích quốc gia lên trên hết, có vai trò đặc biệt quan trọng trong định hÆ°á»›ng và hình thành dÆ° luận xã há»™i. Bên cạnh Ä‘ó, người dùng mạng xã há»™i cÅ©ng cần phải có kỹ năng và có trách nhiệm cao vá»›i má»—i hoạt Ä‘á»™ng của mình, trên tinh thần “thượng tôn pháp luật”, phù hợp vá»›i chuẩn má»±c đạo đức và văn hóa ứng xá»­, tránh bị cả tin, lôi kéo và mắc bẫy các đối tượng xấu./.

Theo Thành Huy Long/Người làm báo