Khi má»›i dấn thân vào nghiệp viết, ông hay viết truyền Ä‘Æ¡n; chỉ đến khi bị bắt vào nhà tù SÆ¡n La, ông được ở gần nhiều nhà báo nổi tiếng nhÆ° Trần Huy Liệu, Văn Tân, Trần Đình Long, Khuất Duy Tiến... Ông học không chỉ bằng sách vở mà còn từ chính các nhà báo Ä‘i trÆ°á»›c, từ đồng nghiệp trong nÆ°á»›c, nÆ°á»›c ngoài và cả từ những nhà báo bên kia chiến tuyến nhÆ° Pháp, Mỹ. Sá»± nghiệp báo chí của nhà báo Hoàng Tùng cho chúng ta thấy được những giá trị thời đại từ những tác phẩm báo chí chính luận của ông.

Cổ xúy tinh thần yêu nÆ°á»›c

Những bài báo chính luận của nhà báo Hoàng Tùng trải dài từ cuá»™c kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chống bành trÆ°á»›ng xâm lược cho đến sá»± nghiệp đổi má»›i đất nÆ°á»›c. Các bài viết của ông hừng há»±c chất lá»­a, Ä‘anh thép, sắc sảo, lay Ä‘á»™ng lòng người bởi lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh, ngôn ngữ đặc sắc, có dấu ấn riêng và thá»±c sá»± là những tiếng kèn xung trận bởi tính sắc bén, sinh Ä‘á»™ng và kịp thời.

Trong giai Ä‘oạn kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), tác phẩm của Hoàng Tùng chủ yếu phản ánh những tấm gÆ°Æ¡ng anh hùng trong chiến đấu vá»›i kẻ địch. Bài viết “Chị Cúc sống anh dÅ©ng, chết vẻ vang” (11/5 - 15/5/1953) nói về đồng chí Bùi Thị Cúc trong má»™t lần bị địch bắt, chị Ä‘ã bị địch tra tấn dã man bằng những thủ Ä‘oạn vô cùng tàn bạo.

Sá»­ dụng vốn ngôn từ giàu hình ảnh, sá»­ dụng biện pháp tu từ liệt kê, sá»­ dụng những Ä‘á»™ng từ mạnh để miêu tả hình ảnh chị Cúc bị bọn giặc tra tấn, nhà báo chính luận Hoàng Tùng khiến chúng ta mường tượng nhÆ° Ä‘ang tận mắt chứng kiến cảnh ấy: “Chúng nó xỉa dao nát người chị. Chúng nó bÆ¡m nÆ°á»›c vào mồm chị rồi dẫm lên bụng cho nÆ°á»›c phòi ra; chúng ném chị xuống ao ngâm rồi lại lôi lên, cắm kim vào ngá»±c, vào đầu ngón chân ngón tay, bắt Ä‘iện vào chá»— kín, rồi tra Ä‘iện, dùng lá»­a đốt vào chá»— hiểm”. Thật là má»™t cảnh tượng dã man và kinh hoàng! Thế nhÆ°ng, chị vẫn má»™t lòng dÅ©ng cảm, trung thành Ä‘i theo Đảng, bảo vệ dân làng. Cho đến những giây phút cuối cùng, chị vẫn kêu gọi đồng bào Ä‘oàn kết kháng chiến.

Viết về những lần giặc tra tấn chị Cúc dã man, tác giả sá»­ dụng những câu khẩu hiệu nhÆ°: ‘’Việt Nam Ä‘á»™c lập muôn năm!”, “Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Những câu nói ấy càng khẳng định thêm ý chí không chịu khuất phục trÆ°á»›c kẻ thù xâm lược. Hoàng Tùng viết mà nhÆ° kể, ngôn ngữ chân thá»±c giàu tính biểu cảm trong từng câu văn. Qua những trang viết xúc Ä‘á»™ng mà vô cùng chân thá»±c ấy, nhà báo Hoàng Tùng Ä‘ã tái hiện má»™t thời kì kháng chiến vô cùng gian lao, vất vả nhÆ°ng cÅ©ng vô cùng anh dÅ©ng và tràn đầy lòng tá»± tôn dân tá»™c của nhân dân ta.

Đồng thời, Hoàng Tùng khẳng định ý chí, nghị lá»±c gan dạ, quật cường của những chiến sỹ cách mạng hoạt Ä‘á»™ng bí mật trong Ä‘iều kiện và hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn của đất nÆ°á»›c lúc bấy giờ. Và bằng chính ngòi bút của mình, gÆ°Æ¡ng anh dÅ©ng của chị Cúc được truyền Ä‘i khắp mọi nÆ¡i, mọi người dân thấy được tá»™i ác của bọn giặc Pháp, bọn Việt gian, từ Ä‘ó đứng dậy đấu tranh, phong trào du kích, phong trào trong quần chúng phát triển, má»™t phần chính nhờ vào ngòi bút của nhà báo Hoàng Tùng.

Định hÆ°á»›ng nhân dân tin theo Đảng

Bằng bút pháp Ä‘á»™c Ä‘áo, khúc triết, lập luận vững vàng, lời văn hào hùng, Ä‘iêu luyện, các bài chính luận của Hoàng Tùng trình bày sinh Ä‘á»™ng quan Ä‘iểm của Đảng và Nhà nÆ°á»›c ta cùng nhiều vấn đề Ä‘ang đặt ra trong cuá»™c sống, làm cho người đọc thấy được xu thế và triển vọng của cách mạng, tin tưởng ở Đảng, ở thắng lợi của cuá»™c kháng chiến và tiền đồ tÆ°Æ¡i sáng của đất nÆ°á»›c ta.

Trong bài báo “Nữ anh hùng quân Ä‘á»™i Nguyá»…n Thị Chiên má»™t trong số những người tiêu biểu sức quật cường của dân tá»™c ta”, cách sá»­ dụng những biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu “chị thấy ánh mặt trời Ä‘ã mọc sau má»™t Ä‘êm dài tối tăm” giúp Ä‘á»™c giả thấy được ý nghÄ©a của thắng lợi cách mạng tháng Tám đối vá»›i chị Chiên. TrÆ°á»›c Cách mạng tháng Tám, chị sống trong khổ cá»±c, bị những kẻ bóc lá»™t coi nhÆ° thứ giẻ rách, sinh ra là để bị bóc lá»™t, làm nô lệ. NhÆ°ng khi Cách mạng tháng Tám diá»…n ra và thành công vang dá»™i, chúng ta Ä‘ã nắm về cÆ¡ bản chính quyền tại các thành phố, tỉnh thành trong cả nÆ°á»›c, má»™t ká»· nguyên má»›i được mở ra không chỉ vá»›i nhân dân cả nÆ°á»›c nói chung và chị Chiên nói riêng nhÆ° cách mà nhà báo Ä‘ã viết “Cách mạng tháng Tám thành công mở ra cho dân tá»™c ta má»™t giai Ä‘oạn má»›i; nó cÅ©ng mở ra cho chị Chiên của chúng ta những hy vọng má»›i”.

Qua bài viết, hình ảnh chị Chiên nhÆ° đại Ä‘iện cho toàn nhân dân ta, chị Chiên thoát khỏi cảnh áp bức bóc lá»™t, nhân dân ta thoát khỏi cảnh áp bức bóc lá»™t. Chị Chiên càng tin theo Đảng, nhân dân cÅ©ng tin theo Đảng. Vá»›i cách dùng các từ ngữ nhÆ° gọi “chị Chiên”, hay “chị Chiên của chúng ta”, càng làm cho Ä‘á»™c giả thêm cảm giác tin tưởng, gần gÅ©i thân mật. HÆ¡n thế nữa, qua bài viết này, tác giả còn hÆ°á»›ng người đọc đến má»™t tÆ° duy nhận thức Ä‘úng về Đảng, rằng Ä‘i theo Đảng cuá»™c sống của chúng ta sẽ ấm no, rồi chúng ta sẽ được hưởng Ä‘á»™c lập, tá»± do.

Lên án và đả kích quân xâm lược

Viết về kẻ địch, nhà báo chính luận Hoàng Tùng thường dùng lối văn châm biếm ý nhị, nhÆ°ng ý tứ sâu sắc lên án và đả kích quân xâm lược.

Trong bài báo “Nữ anh hùng quân Ä‘á»™i Nguyá»…n Thị Chiên má»™t trong số những người tiêu biểu sức quật cường của dân tá»™c ta”, Hoàng Tùng Ä‘ã lên án tá»™i ác dã man của giặc: “Chúng đốt làng, giết dân, cÆ°á»›p bóc và hãm hiếp phụ nữ”; “Chúng treo chị lên xà nhà, dùng kìm rút từng miếng thịt, lấy búa đập vào khá»›p xÆ°Æ¡ng chân tay. Má»™t bọn người lá»±c lưỡng súng ống đầy nhà, dùng đủ mọi cá»±c hình, kể cả những hình thức man rợ nhất, hòng áp đảo tinh thần má»™t người con gái hÆ¡n 20 tuổi thân hình nhỏ bé... Chúng Ä‘ánh chị chết Ä‘i sống lại nhiều lần...”.

Trong bài báo “Mở rá»™ng chiến tranh là con đường chết của Mỹ” (23/03/1965), nhà báo chính luận Hoàng Tùng Ä‘ã lên án cuá»™c chiến tranh phi nghÄ©a của Mỹ. Bằng biện pháp liệt kê các con số trong bài, tác giả Ä‘ã nêu rõ tá»™i ác của giặc Mỹ: “Từ tháng tám năm ngoái đến nay, không quân Mỹ và hải quân Mỹ Ä‘ã xâm phạm nÆ°á»›c ta ba mÆ°Æ¡i lăm lần, ném bom và bắn phá mười bốn lần”.

Vá»›i biện pháp lặp cấu trúc để nhấn mạnh sá»± giả tạo Ä‘áng sợ của bọn chúng, Hoàng Tùng viết: “Lúc đầu, chúng nói thi hành chính sách ăn miếng trả miếng, há»… chúng bị Ä‘ánh thì chúng sẽ Ä‘ánh trả. Về sau, chúng lại nói cứ Ä‘ánh liên tục, không kể có bị Ä‘ánh hay không. Lúc đầu, chúng nói bắn phá có giá»›i hạn, và chỉ nhắm những mục tiêu quân sá»±. Về sau, chúng lại nói Ä‘ánh không kể nÆ¡i nào và không nhất định chỉ hạn chế ở những mục tiêu quân sá»±”.

Âm mÆ°u dã man của bọn chúng vá»›i các hành Ä‘á»™ng lật tẩy bá»™ mặt gian xảo của chúng khiến sá»± khinh bỉ và căm ghét của quần chúng nhân dân cÅ©ng nhÆ° của tác giả dâng lên tá»™t Ä‘á»™. “Kẻ cÆ°á»›p” là cái tên mà Hoàng Tùng nói về chúng. Quả Ä‘úng vậy, chúng có thể dùng bất kì lý lẽ nào để biện há»™ cho tá»™i ác của mình. “Dã man, nhÆ¡ bẩn nhất thế giá»›i” - Ä‘ó là những từ ngữ mạnh khi nhắc tá»›i những kẻ cÆ°á»›p ấy, vậy mà bọn kẻ cÆ°á»›p ấy lại tá»± vá»— ngá»±c khoe khoang là những kẻ văn minh nhất thế giá»›i.

Chúng Ä‘iên cuồng bắn phá miền Bắc, nhÆ°ng sau, có vẻ mọi Ä‘iều đều không nhÆ° chúng hy vọng. Bọn chúng Ä‘ã thất bại. Đây là má»™t cuá»™c chiến tranh khó khăn không có lối ra của Mỹ và trong lịch sá»­ nÆ°á»›c Mỹ, má»™t nÆ°á»›c đế quốc khổng lồ nhÆ°ng lại không thể Ä‘ánh thắng nổi má»™t dân tá»™c nhỏ bé.

Cổ Ä‘á»™ng phong trào xây dá»±ng đất nÆ°á»›c

Sau khi cuá»™c kháng chiến chống Mỹ cứu nÆ°á»›c giành được thắng lợi to lá»›n và vang dá»™i, đất nÆ°á»›c ta bÆ°á»›c vào thời kỳ Ä‘á»™c lập và đổi má»›i, hàn gắn vết thÆ°Æ¡ng chiến tranh, tiến lên xây dá»±ng đất nÆ°á»›c. Nhiệm vụ to lá»›n và cao cả ấy Ä‘ã được nhà báo Hoàng Tùng nói đến qua bài xã luận “Xây dá»±ng nÆ°á»›c ta thành má»™t nÆ°á»›c Xã há»™i Chủ nghÄ©a giàu mạnh” (02/9/1976). Nhà báo Hoàng Tùng Ä‘ã nêu cao tinh thần dân tá»™c và khích lệ, cổ vÅ©, Ä‘á»™ng viên nhân dân tham gia vào sá»± nghiệp xây dá»±ng và đổi má»›i đất nÆ°á»›c.

Trong tác phẩm chính luận năm 1979 “Động lá»±c tinh thần và lợi ích vật chất”, tác giả Hoàng Tùng nhanh chóng lôi kéo người đọc bằng những câu văn giàu hình ảnh, sá»­ dụng nhiều từ ngữ giàu hình ảnh vá»›i biện pháp ẩn dụ, ví von tàn dÆ° và những Ä‘iều bất hạnh của chế Ä‘á»™ cÅ© là “những đống tro tàn”, “những gia tài xÆ¡ xác”, “những thùng rác thối tha”. Đó là những hình ảnh rất gần gÅ©i khiến ta hiểu má»™t cách sâu sắc và rõ ràng những gì còn lại của má»™t thời kì tăm tối trong lịch sá»­ dân tá»™c.

Hai từ “Thiên đường” tượng trÆ°ng cho má»™t xã há»™i tốt đẹp và “Ä‘á»‹a ngục” tượng trÆ°ng cho xã há»™i tối tăm bất hạnh được đặt ngay cạnh nhau trong biện pháp đăng đối hiệu quả làm tăng tính hấp dẫn cho câu văn và lập luận phía sau bằng “sá»± nghiệp sáng tạo của nhiều thế hệ lao Ä‘á»™ng cần cù, vất vả, chịu Ä‘á»±ng muôn vàn thiếu thốn” chúng ta sẽ xây Ä‘á»±ng được má»™t xã há»™i tốt đẹp. Cách dùng từ giàu hình ảnh và nghệ thuật ẩn dụ Ä‘ã khiến những câu văn chính luận trở nên đầy sống Ä‘á»™ng.

Ngoài ra, Hoàng Tùng cÅ©ng là “nhạc trưởng” tài ba của Báo Nhân Dân trong suốt hÆ¡n 30 năm (1951 - 1982), người lÄ©nh xÆ°á»›ng dàn đồng ca báo chí cách mạng nÆ°á»›c nhà. Báo Nhân Dân vá»›i sá»± tiếp sức của nhiều cÆ¡ quan báo chí, truyền thông đại chúng Ä‘ã sôi nổi cổ vÅ© nhiều phong trào hành Ä‘á»™ng cách mạng nhÆ° Thanh niên “Ba sẵn sàng”, Phụ nữ “Ba đảm Ä‘ang”, “Đại phong” trong nông nghiệp; “Duyên hải” trong công nghiệp, “Ba nhất” trong quân Ä‘á»™i.

Khát vọng của nhân dân

Những tác phẩm chính luận của nhà báo Hoàng Tùng còn mang hÆ¡i thở của thời đại và giá trị thời đại qua những khát vọng của nhân dân trong thời chiến; những tâm tÆ°, tình cảm và những băn khoăn của nhân dân trong thời bình. Các tác phẩm chính luận của ông thá»±c sá»± gần gÅ©i và dá»… hiểu vá»›i nhân dân, vá»›i những ngôn từ hết sức giản dị, thẳng thắn và má»™c mạc nhÆ° cách nghÄ© của nhân dân.

Trong những năm tháng chiến tranh, ông viết những tác phẩm thể hiện được khát vọng của nhân dân về má»™t cuá»™c sống ấm no và quyền được hưởng Ä‘á»™c lập, tá»± do của dân tá»™c nhÆ°: “Cuá»™c đấu tranh lâu dài, gian khổ của đồng bào ta ở miền Nam nhất định thắng lợi” (18/7/1963), “Đồng bào miền Nam nhất định thắng” (20/7/1963), “Ba năm thắng lợi oanh liệt” (20/12/1963), “Tiến lên vá»›i khí thế má»›i” (02/02/1965), “Ngọn lá»­a cách mạng” (17/01/1975), “Khí tiết cách mạng” (24/5/1974),...

Trong bài “Cách mạng và đổi má»›i” được Hoàng Tùng viết vào năm 1988, ông Ä‘ã không ngừng suy nghÄ©, tìm chân lý ở thá»±c tiá»…n. Ông đặt ra má»™t câu hỏi gay gắt: “Vì sao bÆ°á»›c vào thời kỳ má»›i, sá»± phấn khởi cách mạng lại mất Ä‘i hoặc giảm sút khi đất nÆ°á»›c bÆ°á»›c vào cuá»™c cách mạng má»›i?”.

Ông cho rằng, hiểu rõ Ä‘á»™ng lá»±c, người ta sẽ thấy nguy cÆ¡ to lá»›n nhÆ° thế nào khi để mất hoặc làm suy yếu chúng. Đây là má»™t chân lý sÆ¡ đẳng nhÆ°ng người hiểu sai, làm sai nhiều hÆ¡n người hiểu Ä‘úng, làm Ä‘úng. Đây là lúc cho phép ông nghÄ© đến con người cá nhân hài hòa trong tập thể; tập thể cÅ©ng phải vì cá nhân; Ä‘ó má»›i là nhân văn, má»›i khÆ¡i dậy nguồn Ä‘á»™ng lá»±c: “Giải phóng dân tá»™c, giải phóng xã há»™i là sá»± thống nhất giữa lý tưởng và lợi ích của cả cá»™ng đồng và từng người”.

Và ông khẳng định, làm gì thì làm, nói gì thì nói “Điều quan trọng nhất là ngày nay nhân dân lao Ä‘á»™ng phải thật sá»± nắm quyền cai quản đất nÆ°á»›c, cai quản mọi hoạt Ä‘á»™ng xã há»™i vá»›i tÆ° cách người chủ thật sá»±”. Ông nhấn mạnh: “Nhân dân là đối tượng để phục vụ chứ không phải là đối tượng tuyên truyền những Ä‘iều rá»—ng tuếch”. Ở tầm vÄ© mô, ông khẳng định tÆ° tưởng Ä‘á»™c lập, sáng tạo mà Đảng và Bác Hồ Ä‘ã chỉ ra: “Má»—i dân tá»™c phải xuất phát từ những đặc Ä‘iểm kinh tế xã há»™i, lịch sá»­ của mình, tìm ra con đường riêng Ä‘i lên chủ nghÄ©a xã há»™i”.

Có thể nói, vá»›i những giá trị thời đại từ các tác phẩm chính luận của nhà báo Hoàng Tùng, ngày nay, khi đọc lại những tác phẩm của ông, chúng ta vẫn luôn cảm thấy tá»± hào và tin tưởng vào tÆ°Æ¡ng lai tÆ°Æ¡i sáng của dân tá»™c./.

Theo Trần Thị Vân Anh/Người làm báo