Bình luận nói riêng, các thể loại báo chí chính luận nói chung là thể loại báo chí xuất hiện từ lâu trên thế giá»›i, và ngay lập tức tạo được dấu ấn riêng, nhờ những đặc trÆ°ng về thể loại có sá»± khác biệt rõ ràng so vá»›i các thể loại báo chí thông tấn nhÆ° tin, bài phản ánh, phỏng vấn… Đó là việc lá»±a chọn đề tài, triển khai tác phẩm vá»›i các luận Ä‘iểm, luận cứ, luận chứng xác Ä‘áng, thuyết phục, lý giải ngắn gọn, sâu sắc, rõ ràng, chính xác bản chất mà chủ đề bài bình luận đề cập. Đó là việc nêu quan Ä‘iểm, chính kiến của người viết, cÅ©ng nhÆ° tòa soạn về vấn đề nhiều người quan tâm tại thời Ä‘iểm bài bình luận xuất hiện, thậm chí là dá»± báo diá»…n tiến trong tÆ°Æ¡ng lai. Bên cạnh Ä‘ó, là việc sá»­ dụng ngôn ngữ báo chí, văn phong mang đậm dấu ấn cá nhân người viết, không gò bó, chật chá»™i, khuôn khổ, phép tắc…

Chính vì vậy, nhiều tờ báo nổi tiếng trên thế giá»›i Ä‘ã chú trọng đầu tÆ° cho thể loại bình luận vá»›i nhiều tên gọi khác nhau trong các chuyên mục, trên tất cả các lÄ©nh vá»±c mà cÆ¡ quan báo chí có đề cập đến, từ văn hóa, thể thao, quốc tế đến kinh tế, xã há»™i, chính trị... Song song Ä‘ó, là việc chú trọng đầu tÆ°, xây dá»±ng những cây bút chuyên viết bình luận, vá»›i cách tiếp cận sá»± kiện, chủ đề Ä‘á»™c Ä‘áo, tinh tế, việc nêu quan Ä‘iểm, chính kiến rõ ràng, trá»±c diện, sâu sắc cùng giọng Ä‘iệu, văn phong đặc trÆ°ng, thu hút sá»± chú ý của công chúng.

Trong thể loại bình luận, bình luận ngắn (chủ yếu xét về số chữ trong má»™t bài) là phổ biến nhất, được sá»­ dụng rá»™ng rãi nhất, bởi những Æ°u thế nổi trá»™i nhÆ° phản ánh sâu má»™t vấn đề thời sá»± vá»›i lý lẽ, lập luận, minh chứng thuyết phục, giúp công chúng hiểu rõ, hiểu Ä‘úng vấn đề, nhất là những vấn đề còn không ít tranh cãi, qua Ä‘ó có thể tin, nghe và làm theo. Từ không ít chuyên mục bình luận ngắn Ä‘ã xuất hiện các cây bút, tờ báo có tên tuổi, tạo vị thế, uy tín trong làng báo, đủ sức thuyết phục công chúng. Những người viết bình luận được gọi là những nhà bình luận đầy sá»± tôn trọng, vị nể, nhÆ° những cây bút phóng sá»±, Ä‘iều tra lừng danh…

Ngày nay, bình luận ngắn hiện diện ở tất cả các loại hình báo chí

Nguyên tắc 5C + 1N trong bình luận ngắn

Đối vá»›i má»—i tác phẩm báo chí, đều cần chú trọng thá»±c hiện má»™t số nguyên tắc sau khi triển khai thá»±c hiện, Ä‘ó là: Thích hợp, Chính xác, Minh bạch, Chính trá»±c, Công bằng và Cân bằng, Trách nhiệm, Đổi má»›i, Sáng tạo…

Để có được má»™t bài bình luận ngắn thành công, ngoài những sá»± nhận diện, kỹ năng chung đối vá»›i má»™t tác phẩm báo chí, có thể Ä‘úc kết ngắn gọn thông qua nguyên tắc 5 C+1N, Ä‘ó là: Chủ đề, Chính kiến, Chính xác, Công bằng, Công tâm và Nhân văn.

- Chủ đề: Lá»±a chọn được những sá»± kiện, vấn đề tốt, thời sá»±, thiết thá»±c, thu hút sá»± chú ý của Ä‘ông đảo công chúng.

- Chính kiến: Nêu được chính kiến, quan Ä‘iểm của cá nhân, cÅ©ng nhÆ° cÆ¡ quan báo chí má»™t cách rõ ràng, mạch lạc, khúc chiết, thuyết phục.

- Chính xác: Thiết lập hệ thống các luận Ä‘iểm, luận cứ chính xác, phù hợp, khách quan, có mối liên hệ chặt chẽ, không có sai sót, sai lệch.

- Công bằng: Luôn phải tỏ ra công bằng/cân bằng trong việc lá»±a chọn luận Ä‘iểm luận cứ, sá»­ dụng ngôn từ, câu chữ, giọng Ä‘iệu, tránh sá»± thiên lệch, má»™t chiều, thiếu hợp lý, bất công…

-  Công tâm: Phải tỏ rõ sá»± công tâm trong bài viết, phải ngay thẳng, vì cái chung, tránh sá»± thiên vị, Æ°u ái, tÆ° lợi khi bình luận.

- Nhân văn: Luôn đề cao, thể hiện rõ giá trị nhân văn trong má»—i bài viết, đề cao sá»± hÆ°á»›ng thiện, tôn trọng, bảo vệ nhân phẩm, giá trị con người.

Tại Việt Nam, thể loại bình luận ngắn cÅ©ng xuất hiện khá sá»›m. Ngày nay, bình luận ngắn hiện diện ở tất cả các loại hình báo chí, vá»›i những phÆ°Æ¡ng thức xây dá»±ng, chuyển tải thông tin khác nhau. Bình luận ngắn xuất hiện trên hầu khắp các lÄ©nh vá»±c, nhÆ°: văn hóa - văn nghệ, thể thao, kinh tế, xã há»™i, quốc tế, chính trị, ná»™i chính… vá»›i nhiều tên gọi tại các chuyên mục khác nhau, nhÆ°: Sá»± kiện và Bình luận, Thời sá»± và Suy nghÄ©, Thời luận, Tiêu Ä‘iểm, Sổ tay, Góc nhìn, Quan Ä‘iểm, Kính Ä‘a tròng, Chào buổi sáng, Suy ngẫm, Theo dòng thời sá»±…

Các bài bình luận ngắn thường có Ä‘á»™ dài từ khoảng 500 đến 1.000 chữ, tùy theo báo in, hay báo mạng Ä‘iện tá»­; thường do má»™t, hoặc má»™t số người viết cố định đối vá»›i những chuyên mục cụ thể đề cập đến phạm vi, lÄ©nh vá»±c nào Ä‘ó… Về mặt hình thức, chuyên mục bình luận ngắn cÅ©ng là “Ä‘áº·c sản” của không ít tờ báo, được chú trọng về mặt trình bày để giúp người đọc dá»… nhận diện chuyên mục và tìm đọc, ví dụ nhÆ° đặt tại vị trí cố định trên trang báo (giao diện), có tên chuyên mục, có thể có ảnh tác giả, được Ä‘óng khung, in nghiêng…

CÅ©ng nhÆ° trên thế giá»›i, tại Việt Nam, không ít tờ báo, nhà báo, chuyên mục chú trọng thể loại bình luận ngắn Ä‘ã tạo dá»±ng được tên tuổi, uy tín, vị thế của mình, thuyết phục được công chúng bởi cả ná»™i dung, hình thức chuyển tải tác phẩm, trở thành “địa chỉ tin cậy”, là sá»± mong chờ của nhiều người đọc… Đặc biệt, trong thời đại bùng nổ thông tin, truyền thông xã há»™i lấn át, vượt trá»™i trong việc Ä‘Æ°a tin ban đầu (chÆ°a nói đến thật - giả cần phải kiểm chứng), công chúng rất cần những bài bình luận ngắn để vừa Ä‘áp ứng thông tin thời sá»±, vừa lý giải bản chất thông tin vá»›i những phân tích, luận giải, chứng minh có cÆ¡ sở, lý lẽ thuyết phục cùng lối hành văn Ä‘á»™c Ä‘áo, giản dị, bản sắc, dá»… hiểu… qua Ä‘ó có thể hiểu, tin tưởng, nghe và làm theo…

Theo Nguyá»…n Tri Thức/Người làm báo