Hoang mang tập thể

Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích hữu dụng, những thông tin tích cá»±c, hằng ngày, người sá»­ dụng mạng xã há»™i bị chi phối bởi hàng nghìn tin giả Ä‘ược phát tán trên mạng xã há»™i. Tháng 03/2019, trên mạng xã há»™i Facebook, chủ shop quần áo online đăng tải thông tin, hình ảnh sai sá»± thật về việc chế biến, bày bán lợn nhiá»…m dịch tả lợn Châu Phi tại Hà Ná»™i và kêu gọi “tẩy chay” thịt lợn.

Qua xác minh, Bá»™ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xác định những hình ảnh của trang Facebook này lấy lại từ nhiều báo Ä‘iện tá»­ về bệnh sán dây ở lợn xảy ra tại tỉnh Bình PhÆ°á»›c vào tháng 11/2018. Chủ sở hữu trang này Ä‘ã bị Cục Phát thanh, truyền hình và Thông tin Ä‘iện tá»­ (Bá»™ Thông tin và Truyền thông) triệu tập làm rõ thông tin sai sá»± thật.

Những câu chuyện thiếu kiểm chứng về trẻ em bị nhiá»…m sán ở má»™t địa phÆ°Æ¡ng được chia sẻ má»™t cách rầm rá»™ trên Facebook vá»›i những dòng comment đầy hoang mang. Hình ảnh miếng thịt lợn nổi hạch trắng vá»›i khẩu hiệu quốc dân “mọi người Æ¡i, hãy tẩy chay”. Nhiều người Ä‘u theo câu chuyện này, tiếp tục chia sẻ những clip gây cảm xúc lo lắng nhÆ°: thịt bò có sán, ốc có sán, xoài chín có sán... và cùng kêu gọi tẩy chay những sản phẩm Ä‘ó v.v.. gây hậu quả lá»›n đến toàn xã há»™i.

Hay nhÆ° cách diá»…n đạt chÆ°a rõ ý của vị PGS,TS, đại biểu Há»™i đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, để chống ngập úng, nên trang bị má»—i gia Ä‘ình má»™t cái lu nÆ°á»›c to. Ngay sau Ä‘ó, trên mạng xã há»™i xuất hiện những hình ảnh meme (chế giá»…u) về vị này, thu hút hàng triệu lượt tÆ°Æ¡ng tác nói xấu, cười nhạo từ người dùng mạng xã há»™i khi Ä‘ánh trúng chủ đề “người lãnh đạo”.

Có thể nói, má»™t bá»™ phận người sá»­ dụng mạng xã há»™i vẫn dá»… tin và dá»… hoang mang về những thông tin thiếu kiểm chứng. Má»™t chuyện không đến mức quá nghiêm trọng, nhÆ°ng vẫn bị phóng đại lên, mọi người tá»± cho mình trách nhiệm chia sẻ thông tin là má»™t lần thể hiện trách nhiệm đến cá»™ng đồng, mà bất chấp Ä‘úng hay sai. Từ những lần nhÆ° vậy, “cá»™ng đồng mạng” bị biến thành má»™t Ä‘ám Ä‘ông dá»… bị kích Ä‘á»™ng, sẵn sàng tấn công mọi ý kiến phản biện hay sá»± thật.

Khảo sát do hãng Ipsos công bố ngày 11/6/2019, 86% số người dùng internet trên toàn thế giá»›i thừa nhận, họ bị lừa do“tin giả”, chủ yếu xuất phát trên mạng xã há»™i Facebook. Khảo sát được thá»±c hiện vá»›i sá»± tham gia của 25.000 người dùng internet thuá»™c 25 quốc gia có Mỹ, Trung Quốc, Nga,...

“VÅ© khí cảm xúc”

Cuốn sổ tay báo chí Journalism, Fake News & Disinformation (Báo chí, tin giả và tin xuyên tạc) do UNESCO xuất bản năm 2019 phân loại thông tin gồm: thông tin báo chí, tin sai, tin giả, tin xuyên tạc và tin kém chất lượng, tin gây hại. Tin giả (Fake news) là thông tin được cố tình ngụy tạo và xuất bản nhằm lừa dối, khiến người khác hiểu sai, khiến họ tin vào những thông tin sai hoặc nghi ngờ những thông tin Ä‘ã được kiểm chứng.

Tin giả giờ không chỉ là loại tin sai trái, cố tình gây hiểu nhầm, được lan truyền dÆ°á»›i hình dạng tin tức. Nó Ä‘ã trở thành “vÅ© khí cảm xúc” được dùng để tác Ä‘á»™ng và làm mất uy tín, phủ định vai trò của báo chí. Nhiều người cho rằng, đọc tin tức trên mạng xã há»™i có thể Ä‘i sâu vào ngõ, ngách của vấn đề, nhÆ°ng khi thông tin tràn ngập đến “bá»™i thá»±c” sẽ dẫn đến “nhiá»…u thông tin”. Tin giả không chỉ liên quan tá»›i lÄ©nh vá»±c chính trị mà cả kinh doanh, các vấn đề xã há»™i bởi vậy, tác hại của nó là không giá»›i hạn và khó Ä‘o lường hết. Tin giả thường xuất hiện trên các nền tảng miá»…n phí, nÆ¡i thiếu Ä‘i sá»± quản lý thông tin, do Ä‘ó mạng xã há»™i là môi trường hoàn hảo để tin giả phát triển.

Tại há»™i thảo “Báo chí trong ká»· nguyên mạng xã há»™i: Đổi má»›i hoạt Ä‘á»™ng và kinh doanh báo chí trÆ°á»›c thách thức của truyền thông xã há»™i”, ngày 14/6, Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam Hồ Quang Lợi cho rằng, cách mạng công nghiệp lần thứ tÆ° Ä‘ang trá»±c tiếp ảnh hưởng tá»›i “môi trường sinh thái” của truyền thông đại chúng, khiến “bữa tiệc” thông tin của công chúng thay đổi mạnh mẽ. Báo chí Ä‘ang phải đối mặt vá»›i sá»± tác Ä‘á»™ng to lá»›n của truyền thông xã há»™i, đặt ra không ít thách thức cho nhà báo trÆ°á»›c vấn nạn tin giả. Vấn nạn này Ä‘ang hoành hành khắp nÆ¡i, tác Ä‘á»™ng đến tâm lý chung của công chúng, khiến các cÆ¡ quan chức năng, nhất là các cÆ¡ quan báo chí lúng túng trong xá»­ lý thông tin. Không ít trường hợp, thông tin trên mạng xã há»™i hoặc má»™t số tờ báo chạy theo hiệu ứng câu khách, Ä‘Æ°a tin thất thiệt, thổi phồng má»™t vấn đề nào Ä‘ó hoặc cắt gọt câu nói của đối tượng được phỏng vấn, gây ra bức xúc trong dÆ° luận.

“Lấy chính trừ tà”, định hÆ°á»›ng thông tin

Cùng vá»›i sá»± phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền thông, cuá»™c chiến chống tin giả Ä‘ang được các nÆ°á»›c trên thế giá»›i quyết liệt thá»±c hiện bằng các biện pháp mạnh tay. NhÆ° Singapore Luật chống tin giả quy định hình phạt lên tá»›i 10 năm tù giam và phạt tiền gần 740.000 USD vá»›i những trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng.

Ở Indonesia, chính quyền Tổng thống Joko Widodo tổ chức các cuá»™c họp báo hằng tuần về tin giả và tiến hành nhiều vụ bắt giữ vá»›i những kẻ gieo rắc thông tin sai lệch.

Tại Việt Nam, Luật An ninh mạng có hiệu lá»±c từ ngày 01/01/2019, quy định “Tổ chức, cá nhân soạn thảo, đăng tải, phát tán thông tin trên không gian mạng có ná»™i dung quy định tại khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều 16 phải gỡ bỏ thông tin khi có yêu cầu của lá»±c lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật”.

Giờ Ä‘ây, má»—i bài đăng, lượt thích hay chia sẻ, đều bao gồm trách nhiệm của người đăng tải, chia sẻ thông tin. Tuy nhiên, trong cuá»™c chiến chống tin giả, bên cạnh các biện pháp quản lý hành chính vẫn cần những thông tin dẫn dắt, định hÆ°á»›ng dÆ° luận từ báo chí.

Thá»±c tế cho thấy, các cÆ¡ quan báo chí phải đổi má»›i, sáng tạo và sá»­ dụng nền tảng công nghệ má»›i, má»›i chuyển tải được thông tin chính xác, tin cậy, tính định hÆ°á»›ng cao đến công chúng. Đây là Ä‘òi hỏi rất nóng bỏng vá»›i các cÆ¡ quan báo chí, từng nhà báo hôm nay.

Chúng ta không thể làm báo vá»›i phÆ°Æ¡ng thức truyền thống. Nếu nhà báo chỉ làm phÆ°Æ¡ng thức truyền thống, chắc chắn bị mạng xã há»™i vượt qua. Báo chí không thể thắng mạng xã há»™i bằng tốc Ä‘á»™ Ä‘Æ°a tin nhÆ°ng sẽ vượt trá»™i mạng xã há»™i bằng Ä‘á»™ tin cậy, tính thuyết phục.

Tính thuyết phục của báo chí chính là con đường sống của báo chí trong thời đại truyền thông kỹ thuật số. Cùng vá»›i sá»± phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền thông, cuá»™c chiến chống tin giả ngày càng cam go, khốc liệt. Do Ä‘ó, trong “cuá»™c Ä‘ua” về thông tin, nhất là thông tin trên mạng xã há»™i, báo chí luôn có những lợi thế./.

Theo: Nam DÆ°Æ¡ng/ Tạp chí Người làm báo