Vá»›i Nguyá»…n Uyển, viết không chỉ là sống, mà còn là yêu. Yêu say đắm và mãnh liệt.

NhÆ°ng ở ông còn có má»™t thứ Ä‘áng quý khác, không phải ai cÅ©ng được sở hữu, ấy là sá»± cẩn trọng trong quan hệ vá»›i bạn bè. Lần đầu tiên gặp ông, qua “môi giá»›i” của thi sÄ© Bùi Hoàng Tám, má»™t gã nhà thÆ¡, nhà báo mà ngay từ vẻ mặt đến cách ăn nói Ä‘ã đầy chất “bụi bặm, ngổ ngáo” (nhÆ° chính gã tá»± giá»…u mình), tôi cứ tá»± hỏi: Làm sao giữa họ lại vẫn có má»™t sá»± thân tình đến thế nhỉ? Và rồi tôi cÅ©ng tá»± tìm ra câu trả lời: Nguyá»…n Uyển không bao giờ Ä‘ánh giá người khác chỉ căn cứ vào vẻ bề ngoài. Ở ông tiềm ẩn má»™t sá»± ân cần, đại lượng bẩm sinh của người làm anh chuyên nghiệp. Làm anh khó lắm. Khó nhất là phải chịu thiệt thòi đủ đường. Khó nữa là phải nhường nhịn khi thằng em nào Ä‘ó hiếu thắng hoặc khùng lên nói há»—n. ChÆ°a kể vì cậy làm em, nó có quyền vòi vÄ©nh cả những thứ rất khó chiều. Vậy mà Nguyá»…n Uyển thì chẳng hề có vấn đề gì vá»›i những chuyện nhÆ° vậy. Lúc nào và vá»›i bất cứ ai, tính ông vẫn cứ mát nhÆ° thạch! Còn vá»›i Ä‘ám Ä‘àn em, dù làm bất cứ công việc gì, lý lịch bản thân ra sao, ông đều tìm ra má»™t nét Ä‘áng yêu nào Ä‘ó để... thể tất cho mọi thứ trái tai, trái mắt khác còn lại.

Và tôi tin, trong mối quan hệ thâm giao giữa ông và tôi bền bỉ ngần ấy năm, ông cÅ©ng “áp dụng” lối ứng xá»­ cao trọng ấy. Bởi má»™t người nho nhã, khuôn thÆ°á»›c nhÆ° ông, hẳn phải thấy ở thói ngông nghênh, tá»± do, bất cần đời của tôi hàng tá sá»± khó chịu. NhÆ°ng chÆ°a bao giờ ông thiếu dịu dàng vá»›i tôi.

Có lẽ Nguyá»…n Uyển là người đại diện cuối cùng cho má»™t thế hệ khuôn phép về lá»… giáo hiếm hoi còn sót lại. Chỉ nói về việc xÆ°ng hô, cÅ©ng đủ là má»™t chuyện thú vị mang tính “di sản” của việc ông quyết không ra khỏi quy củ. Cho đến tận giờ này, Ä‘ã ở tuổi có chắt, ông vẫn giữ thói quen gọi các con là anh, chị, xÆ°ng tôi (hoặc thân tình hÆ¡n là xÆ°ng cậu). Đó là cách xÆ°ng hô của các thầy đồ hoặc những ông bố trong những gia Ä‘ình Việt cổ. Ông bảo, con cái là do mình sinh ra, nhÆ°ng chúng nó cÅ©ng là bạn của mình. Khi gọi con cái là anh, chị, người cha khuôn thÆ°á»›c Nguyá»…n Uyển muốn truyền đến họ má»™t thái Ä‘á»™ sống lấy sá»± tôn trọng, yêu thÆ°Æ¡ng làm cốt lõi. Từ Ä‘ó mà có lối ứng xá»­ cho hợp đạo hợp lẽ không chỉ vá»›i người ruá»™t thịt.

Thân, quen và cá»™ng tác trong công việc vá»›i ông ngần ấy năm, chÆ°a bao giờ Nguyá»…n Uyển coi tôi là chú em về vai vế để tá»± cho mình quyền suồng sã, mặc dù chính tôi lại thích Ä‘iều Ä‘ó. Vá»›i ông, Ä‘ã là nguyên tắc sống thì ở Ä‘âu cÅ©ng phải giữ nghiêm cẩn. Ông luôn đặt tôi ngang hàng vá»›i ông về tuổi tác, cả trong xÆ°ng hô cÅ©ng nhÆ° thể hiện thái Ä‘á»™. Vài lần tôi tỏ ý ngượng, khi cứ được ông tôn trọng thái quá, muốn ông theo lẽ thông thường mà mọi người vẫn làm, thì ông bảo: “Anh đừng tìm cách thay đổi tôi. Tôi Ä‘ã quen thế rồi”.

Trong đời sống Nguyá»…n Uyển cẩn trọng thế nào, thì trong việc đối xá»­ vá»›i tác phẩm văn và báo của mình, của bạn bè, ông cÅ©ng y nguyên má»™t thái Ä‘á»™ nhÆ° vậy. Tôi ít thấy người viết nào yêu sách, yêu báo của bạn nhÆ° Nguyá»…n Uyển. Ông nâng niu, trân trọng, đặt ngay ngắn trên giá, có thời gian rảnh là đọc cẩn thận và thể nào cÅ©ng phải có lời khích lệ. Tôi cÅ©ng ít thấy người nào nắn nót, xót xa, cẩn thận vá»›i chữ nghÄ©a của mình nhÆ° ông! Còn có cÆ¡ há»™i là ông còn sá»­a. Ông không bao giờ bỏ sót cÆ¡ há»™i quảng bá cho sách, báo của bạn bè bằng sá»± nhiệt huyết hiếm thấy. Ông cÅ©ng có thể say sÆ°a nói hàng giờ về những tác phẩm của mình. Khi Ä‘ó ông giống nhÆ° má»™t chú bé lá»›n tuổi, vá»›i tất cả sá»± hồn nhiên đến dá»… thÆ°Æ¡ng.

Tôi có thói quen là vá»›i má»™t số đồng nghiệp, khi Ä‘ã thân, là không bao giờ bình phẩm về tác phẩm của họ. Có thể Ä‘ó không phải là thói quen tốt, nhÆ°ng Ä‘ó là cách sống mà tôi thích. Vì thế, tác  phẩm văn và báo của Nguyá»…n Uyển xin nhường lại mọi sá»± Ä‘ánh giá cho bạn đọc. Vá»›i tôi, ông là nhà văn, nhà báo nghiêm túc, má»™t người anh, người bạn nhân hậu, có trách nhiệm vá»›i cuá»™c đời. Và chính tôi học được từ ông sá»± cẩn trọng khi nói về người khác. Rằng ở đời “nhân vô thập toàn”, chả ai hoàn hảo, vì thế hãy nhìn vào mặt tốt của má»—i người mà hÆ°á»›ng mình theo. Hãy tìm ra nét đẹp mà bất cứ ai cÅ©ng có ít nhiều, để đừng quá cay nghiệt vá»›i họ khiến có lúc ân hận.

Nhân 21 tháng 6 - Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, tôi coi nhÆ° tìm được cÆ¡ há»™i để nói vài Ä‘iều về nhà báo - nhà văn Nguyá»…n Uyển, nhÆ° má»™t chút bá»™c bạch tấm lòng vá»›i má»™t người anh. Mong ở tuổi trên cả “xÆ°a nay hiếm” ông vẫn trẻ trung, hài hÆ°á»›c, tràn trề năng lượng sống, năng lượng làm việc và... yêu, nhÆ° thời tôi gặp ông. Má»›i thế mà cÅ©ng Ä‘ã cách Ä‘ây hÆ¡n mấy mÆ°Æ¡i năm!...

Theo nhà văn Tạ Duy Anh/Báo Nhà báo & Công luận