Äoàn làm phim giao lưu vá»›i du khách tại bản Äôn
Từ má»™t bản nghèo khó vá»›i 79 há»™ ngưá»i dân tá»™c Thái, bản Äôn trở thành Ä‘iểm du lịch cá»™ng đồng hấp dẫn báºc nhất xứ Thanh. Từ những ngưá»i nông dân chân lấm, tay bùn vốn quen vá»›i nương rẫy, ruá»™ng vưá»n dần trở thành những “tuor guide” chính hiệu vá»›i thu nháºp hàng trăm triệu đồng má»—i năm. Những đổi thay kỳ diệu này có được từ má»™t nghị quyết Ä‘úng đắn, Ä‘ó là Nghị quyết “Du lịch bản” cá»§a các đảng viên bản Äôn.
Phim “Nghị quyết Du lịch bản” được thể hiện bằng hai ngôn ngữ là tiếng dân tá»™c Thái và tiếng phổ thông.
Thá»i Ä‘iểm xảy ra đợt mưa lÅ© lịch sá» từ ngày 10 đến 13/10/2017 là lúc Ä‘oàn làm phim chúng tôi Ä‘ang tác nghiệp tại bản Äôn, xã Thành Lâm, huyện Bá Thước. Chúng tôi Ä‘ã bị cô láºp trong 2 ngày và sau Ä‘ó quyết định thuê ngưá»i chở bằng xe máy ra trung tâm huyện để chá» ngưá»i lên giải cứu.
Theo kế hoạch Ä‘oàn chúng tôi có 3 ngày (9/10 đến 11/10) để ghi hình theo kịch bản Ä‘ã được Ban biên táºp duyệt trước. Ngày đầu tiên má»i việc dưá»ng như rất suôn sẻ, trước khi có buổi ghi hình đầu tiên này, chúng tôi Ä‘ã có chuyến công tác tìm hiểu vá» nhân váºt, bố trí cảnh quay và công tác háºu cần.
Vì là bản du lịch cá»™ng đồng, cho nên, chúng tôi cÅ©ng xác định là tác nghiệp vá»›i vai trò như má»™t du khách trải nghiệm và chi trả tất cả các khoản chi phí sinh hoạt, ăn nghỉ cho ngưá»i dân như những du khách khác vá» vá»›i bản. Äoàn làm phim chúng tôi có 8 ngưá»i ở chung trên ngôi nhà sàn cá»§a anh Hà Văn Thiệp - Bí thư chi bá»™ bản Äôn vá»›i chi phí 200 ngàn đồng/ngưá»i/ngày Ä‘êm (bao gồm cả 3 bữa ăn theo nhu cầu). Theo chúng tôi giá dịch vụ như váºy cÅ©ng khá rẻ. Có lẽ Ä‘ây cÅ©ng là lý do nhiá»u công ty lữ hành Ä‘ã lá»±a chá»n đưa khách vá» bản Äôn.
Những ấn tượng ban đầu cá»§a chúng tôi là: Bản Äôn có phong cảnh nên thÆ¡, trữ tình, khí háºu nÆ¡i Ä‘ây mát mẻ quanh năm, bốn bá» là ruá»™ng báºc thang trải dài dưới chân núi Pù Luông đẹp như tranh vẽ; 100% các há»™ dân còn giữ được nhà sàn truyá»n thống và các món ăn độc Ä‘áo cá»§a dân tá»™c Thái, ngưá»i dân tháºt thà, thân thiện và mến khách… Bản Äôn còn là Ä‘iểm kết nối tuyến du lịch từ Hòa Bình, Hà Ná»™i và ngược lại.
Cảnh quay đầu tiên được bố trí tại không gian bungalow (nhà sàn bằng gá»— dùng để làm nÆ¡i lưu trú) cá»§a gia Ä‘ình chị Cao Thị Lý. Äây là má»™t trong những há»™ đảng viên đầu tiên tiên phong làm cuá»™c “cách mạng” phát triển du lịch ở bản Äôn. Äến nay má»—i năm gia Ä‘ình chị có thu nháºp từ 150 đến 200 triệu đồng từ dịch vụ du lịch cá»™ng đồng. Gia Ä‘ình chị Lý Ä‘ã tạo má»i Ä‘iá»u kiện để chúng tôi tác nghiệp. Chị Cao Thị Lý tâm sá»±: “Những ngày đầu tiên bắt tay vào làm du lịch cái gì cÅ©ng thiếu. Thiếu vốn, thiếu cÆ¡ sở váºt chất hạ tầng, thiếu kiến thức, thiếu kỹ năng… Vừa làm vừa há»c há»i và được sá»± hợp tác cá»§a các đơn vị tổ chức dịch vụ du lịch cá»™ng đồng nên khó khăn cÅ©ng được tháo gỡ. Mình là ngưá»i tiên phong nên cái gì cÅ©ng vất vả. Bây giá» thì tốt rồi. Má»—i năm, gia Ä‘ình tôi cÅ©ng Ä‘ón được hàng trăm khách du lịch quốc tế, thu nháºp khá hÆ¡n nhiá»u so vá»›i việc làm nương rẫy”.

Các thành viên Ä‘oàn làm phim
Gia Ä‘ình thứ hai chúng tôi ghi hình là gia Ä‘ình ông Hà Ngá»c Bàn. Ông Bàn trước khi nghỉ hưu là Phó Chá»§ tịch Há»™i đồng nhân dân xã Thành Lâm. Ông cÅ©ng là má»™t trong những ngưá»i rất á»§ng há»™ chá»§ trương phát triển bản Äôn thành bản du lịch cá»™ng đồng và xây dá»±ng nông thôn má»›i. Theo ông Bàn, chỉ sau hÆ¡n má»™t năm thá»±c hiện Nghị quyết du lịch mà bản Äôn Ä‘ã thá»±c sá»± đổi thay, đưá»ng làng ngõ xóm sạch sẽ, đẹp đẽ hÆ¡n, ý thức giữ gìn bản sắc cá»§a dân bản được nâng lên… Quan trá»ng hÆ¡n, thu nháºp cá»§a ngưá»i dân được nâng lên rõ rệt, môi trưá»ng sinh thái và tài nguyên rừng cÅ©ng được bảo vệ tốt hÆ¡n.
Äể truyá»n tải được thông Ä‘iệp cá»§a phim và có được những hình ảnh đẹp nhất, phù hợp nhất, chúng tôi Ä‘ã sá» dụng rất nhiá»u thiết bị khác nhau để ghi hình. Ngoài hai máy camera chuyên dụng, chúng tôi còn sá» dụng thêm các thiết bị khác như: flycam (quay trên không), máy ảnh kèm ray, tripod, micro không dây…
Tối ngày hôm Ä‘ó, Ä‘oàn chúng tôi thá»±c sá»± may mắn khi có má»™t Ä‘oàn du khách gồm 6 ngưá»i đến từ Hoa Kỳ lưu trú tại gia Ä‘ình anh Hà Văn Thiệp. Ngay láºp tức, chúng tôi liên hệ vá»›i Ä‘oàn để ghi hình. Trên không gian nhà sàn, má»™t bình rượu cần Ä‘ã được chuẩn bị để những vị khách từ phương xa thưởng thức. Äây là má»™t loại đồ uống rất lạ và thú vị đối vá»›i những du khách phương Tây. Dù Ä‘i má»™t quãng đưá»ng rất xa đến và Ä‘ã thấm mệt, thế nhưng, Ä‘oàn du khách cÅ©ng rất hợp tác và thoải mái tham gia các cảnh quay, nhiệt tình tham gia ghi hình nhảy sạp giao lưu vá»›i dân bản đến táºn 12 giá» khuya.
Äến ngày thứ hai, chúng tôi tiếp tục quay cảnh lao động, sản xuất, sinh hoạt cá»§a ngưá»i dân và phá»ng vấn du khách nước ngoài. Ngày hôm trước còn trá»i quang mây tạnh hôm sau Ä‘ã bắt đầu xám xịt và có những hạt mưa nhá». Theo dá»± báo, có thể sẽ có mưa lá»›n do ảnh hưởng cá»§a áp thấp nhiệt đới, nhưng vì mong muốn hoàn thành tốt công việc, Ä‘oàn chúng tôi vẫn tiếp tục công việc.
Vá» chiá»u trá»i bắt đầu mưa nặng hạt, những cÆ¡n mưa nối tiếp nhau chỉ sau vài phút. Nhiá»u cảnh quay ngoài trá»i trong kịch bản Ä‘ành gác lại.
Vì áp lá»±c vá» tiến độ công việc, ngay trong Ä‘êm 10/10, tôi đỠxuất vá»›i anh Hà Văn Thiệp, bí thư chi bá»™, tổ chức há»p dân bản và những cảnh quay tái hiện công việc váºn động ngưá»i dân làm du lịch cá»™ng đồng. Sau hÆ¡n má»™t tiếng kêu gá»i, anh Thiệp Ä‘ã huy động được hÆ¡n 20 ngưá»i tham gia ghi hình. Mặc dù mưa gió nhưng được sá»± á»§ng há»™ cá»§a dân bản nên công việc cÅ©ng thuáºn lợi.
Anh Hà Văn Thiệp tâm sá»±: “Cán bá»™, đảng viên phải là ngưá»i tiên phong”. Anh Ä‘ã đến từng ngõ, gõ từng nhà, váºn động xây dá»±ng mô hình du lịch cá»™ng đồng. Ban đầu, trong số 18 há»™ đảng viên, anh Ä‘ã váºn động thành công 5 há»™ đủ Ä‘iá»u kiện làm du lịch cá»™ng đồng. “Có rất nhiá»u khó khăn khi làm du lịch: bắt đầu từ Ä‘âu, làm như thế nào, kết nối vá»›i các công ty du lịch để có khách ra sao, rồi, cách chăm sóc khách như thế nào cho Ä‘úng, ngoại ngữ cÅ©ng là má»™t trở ngại lá»›n… Tuy nhiên, những cái Ä‘ó có thể khắc phục bằng sá»± quyết tâm, Ä‘iá»u trở ngại nhất là việc này có được ngưá»i dân á»§ng há»™ hay không? Chính vì váºy, để thuyết phục thì các đảng viên phải làm trước”, anh Thiệp cho biết.
Äể phát triển du lịch cá»™ng đồng, chi bá»™ bản Äôn cùng vá»›i Ban quản lý bản Ä‘ã váºn động ngưá»i dân giữ gìn nhà sàn truyá»n thống và bảo tồn các giá trị văn hoá truyá»n thống tốt đẹp cá»§a dân tá»™c; váºn động các há»™ dân xây dá»±ng nhà vệ sinh đạt chuẩn; phân công các há»™i, Ä‘oàn thể như chi há»™i phụ nữ, Äoàn thanh niên thưá»ng xuyên quét dá»n đưá»ng làng, ngõ xóm và tham gia xây dá»±ng đưá»ng giao thông; váºn động ngưá»i dân đưa chuồng trại nuôi nhốt gia súc ra xa nÆ¡i ở; cải tạo cảnh quan, tưá»ng rào xanh, sạch, đẹp… Từ chá»— phải váºn động, dần dà, ngưá»i dân trong bản Ä‘ã chá»§ động tham gia.
Từ những há»™ đảng viên làm thành công, đến nay, bản Äôn Ä‘ã có 20 gia Ä‘ình đăng ký và đủ Ä‘iá»u kiện Ä‘ón khách theo quy định cá»§a Hiệp há»™i lữ hành. Từ vài chục khách đến nay có từ má»™t ngàn đến hai ngàn khách du lịch trong và ngoài nước vá» vá»›i bản Äôn.
Má»™t cuá»™c “cách mạng” vá» tư duy làm kinh tế, ly nông bất ly hương Ä‘ã thôi thúc những ngưá»i nông dân từng quen vá»›i cái cuốc trên nương, con dao trên rẫy dần trở thành những ngưá»i làm du lịch thá»±c thụ và có cuá»™c sống ngày má»™t ấm no hÆ¡n.
Khoảng 4 giá» sáng ngày 12/10, nước từ trên núi đổ xuống như thác vì những cÆ¡n mưa to kéo dài suốt Ä‘êm. Những thá»a ruá»™ng báºc thang lúa Ä‘ang chín rá»™, ao cá, hoa màu… cá»§a ngưá»i dân bị lÅ© tàn phá. Äau lòng hÆ¡n, tại bản Äôn, má»™t cụ già Ä‘ã bị lÅ© cuốn trôi. Mất Ä‘iện, hàng chục Ä‘iểm sạt lở taluy trên các con đưá»ng vào bản… nên Ä‘oàn làm phim và hàng chục du khách Ä‘ã bị cô láºp ở bản Äôn. Chúng tôi vẫn cố hy vá»ng tình trạng này sẽ được khắc phục sá»›m, nên Ä‘oàn quyết định Ä‘i bá»™ từ trung tâm bản ra đưá»ng lá»›n để tìm cách ra trung tâm xã Thành Lâm. Tuy nhiên, má»i hy vá»ng bị dáºp tắt, chúng tôi Ä‘ành ở lại và chỠđược “giải cứu”.
Hết ngày 12/10, mưa to vẫn không dứt. Chúng tôi được biết, ở khắp nÆ¡i trong tỉnh mưa lÅ© Ä‘ang gây ra tình trạng lÅ© quyét, sạt lở đất và lụt lá»™i.
Äến ngày 13/10, những cÆ¡n mưa thưa dần, trá»i há»ng sáng. Tuy nhiên, đưá»ng từ bản Äôn ra trung tâm huyện Bá Thước có hàng chục Ä‘iểm sạt lở nghiêm trá»ng không thể khắc phục được trong má»™t sá»›m, má»™t chiá»u. Chúng tôi quyết định há»p Ä‘oàn, anh Lê Văn Ban, lái xe, đồng ý ở lại bảo vệ xe và trang thiết bị, lúc nào đưá»ng thông sẽ ra. Äi đến quyết định ai Ä‘i, ai ở là hết sức khó khăn. Nếu ở lại, kinh phí Ä‘oàn làm phim Ä‘ã không còn, những thành viên trong Ä‘oàn hầu hết Ä‘ã mệt má»i và muốn trở vá» bên gia Ä‘ình. Sau má»™t hồi nhá» sá»± trợ giúp, chúng tôi Ä‘ã thuê được 7 chiếc “xe ôm” vá»›i giá không há» rẻ cho quãng đưá»ng hÆ¡n 10km. Sau khi ra đến trung tâm xã Thành Lâm, chúng tôi được chính quyá»n xã há»— trợ phương tiện ra thị trấn Cành Nàng. Vì cÆ¡ quan Ä‘ang táºp trung phương tiện, con ngưá»i cho công tác phản ánh tình hình thiệt hại và khắc phục thiên tai nên chúng tôi Ä‘ã chá»§ động huy động phương tiện cá nhân đưa Ä‘oàn vá» cÆ¡ quan. 1 ngày sau Ä‘ó, anh Lê Văn Ban cÅ©ng Ä‘ã trở vá» an toàn.
Sau hÆ¡n 2 tuần khắc phục háºu quả lÅ© lụt, chúng tôi lại quay lại bản Äôn và hoàn thành những cảnh quay cuối cùng. Những thông Ä‘iệp vá» “Nghị quyết du lịch bản” vá»›i những hình ảnh sinh động và âm thanh chân thá»±c Ä‘ã được truyá»n tải đến khán giả vá»›i sá»± ná»— lá»±c, cố gắng vượt qua khó khăn cá»§a tất cả thành viên trong ê - kíp làm phim.
Bá Phượng